Page 1410

شماره (چهارم) سال دوم بیدل در نظر غرب (١٥) من تعجب میکنم و حقیقةً مایه استعجاب است از یک شخصیکه در نیمه اخیر قرن ۱۷ و نصفۀ اول قرن ۱۸ زیست کرده و در يك محیط متعصب زندگانی بسر برده و تا حال ۲۲۰ سال از فوت او میگذرد، در اظهار عقاید و ابراز افکار خود دارای شجاعتی بوده که نظیر آن را تاریخ ادبیات مشرق سراغ نخواهد داد. اما این نکته دانستنی است که در شرق شعرا بیش از همه طرف عفو واقع شده اند. ولی این شاعر اعظم و ژرف بزرگ شرق که نام و افکارش دنیا را بزیر وزن خود خفیف ساخته و فشار میدهد حق دارد که عقاید خرافی را بيك سو پرت کرده و با فصیح ترین بیانی ندای حق و حقیقت را درین شعر خود بما رسانده باشد. «چقدر زیبنده است که از خوبی و بدی بلکه از جمیع آمال صرف نظر نمائی تا راه فنا را چشم پوشیده و بدون خوف قطع کنی، حیات فردا فقط انعکاس افکار این دنیا است، با آنکه بوی گل بر دوش هوا باری نیست، اما خودت را از زندان رنگ گل هم آزاد کن، تا بوی آنرا نیز فراموش کنی. در مردن و نیست شدن نیز یکسعادتسرا استقبال نموده، طالب دولت و ثروت دنیا هستی زیرا می بینم که تو بدنبال درستی گنبد و تحمل مرقد در افتاده آیا میتوان بیشتر ازین خرافاتی تصور کرد که مرده را زنده گمان میکنی.» پر ظاهر است که متفکری مانند بیدل هیچ حاکم مطلق را در دل خود جا داده نمیتواند، و این چیزها جز یکصورت حل مسائل دیگر چیزی نیست که آنهم از نظر وحدت شناسی تماماً اثبات ذات است. و بیدل در صفحه بعد که صفحه سعادت قلب خود را ظاهر میسازد بايك آواز قهرمانه خطاب میکند : « انسان مالك خانه است که در بین آن حاکم و فرمان فرمای مطلق است، پس شجاعت کارانه ادعا کن و ثابت قدم باش که هیچکس ترا از پیشرفت منع نمیتواند، ولی افسوس که بپای خودت خار رفته، کدام بار سنگیست که حیات آن را بر دوش تو نهاده و همچو کهنه دیواری دوشت را شکست داده؟ آسمان در نزد تو بواسطۀ غباری مفتوح و آفتاب مجبور است که در سایه داخل شود، و سایه دست بدامان آفتاب باشد. شما مجسمۀ سعادتید چرا متحمل رنج میشوید، با دوست بکلی متحد هستید، چرا از نا امیدی فراق میسوزید، حیات از تخیل ما خلق شده، هرگاه از خود صرف نظر نمائیم - ما بازمانده ٣٤١