Page 1400

شماره ( چهارم ) سال دوم فقدان تربیة عقل « علمی » ( ۷ ) میگردد : زیرا هر قدر که تجربه اشیا از ابتدا زیاد شود همانقدر مطلب الفاظ کتابی بصحت و درستی بسیار در خیالات ادا میتوان شد ولی در تعلیمات مروجه و رسمی مشرق که قبل از وقت شروع میشود از قوانین نشو و نمای عقلی تقریباً صرف نظر میشود . ترقی عقلی بقول اسپنسر « لازم است از مادیات به مجردات برسد » یعنی از اشیای خارجی شروع شده و با شیای ذهنی برسد برعکس ، علم صرف و نحو که بسیار بعد باید خوانده شود چنانکه در اکثر جای شرق متداول است در ابتدا و طفلی خوانده میشود . جغرافیای ملکی = » آنرا تتمة عمرانیات گفته میتوانيم يك مضمون بسيار خشك و بی لطف است نباید در ابتدا طفل را تعلیم داده شود ، البته جغرافیة طبیعی که نسبة دلچسپی دارد و برای ذهن و ذکای بچه تا در جة رسا نیز هست ، از و چشم پوشی میشود . عوض اینکه حدود ، قواعد و اصولها را به امثله واضح کنیم ( که ترتیب قدرتی است ) با لعکس مبادی حال بطور درشتی و اجبار خوانده میشود . از همه عذاب رسان و برباد کننده تر طریقه حفظ است یعنی بقول اسپنسر « روح معنی را بر حروف قربان میکنند » اکنون اگر بر نتایج اینها دقت کنیم معلوم خواهد شد که چون در ابتدا ( به سبب منع نمودن و مجبور ساختن بچه را بر توجه کتا بها ) ذهن اطفال بر خلاف فطرت کند میشود و ازینجهت نیز ذهن آنها ناقص میشود زیرا تعلیم مضمونیکه در ذهن كوچك ایشان نمی گنجد در طبع ایشان انتشار پیدا میکند ، و در هر مضمون « اصول کلیه » را قبل از « واقعات » میخوانند و حال آنکه اصول از ان واقعات استخراج یافته و نیز از ین رهگذر که خود بچه را تعلیم تحقیق و تجسس هدایت نمیشود تا خود او معلم خود بگردد بلکه خیالات دیگران را پیش او میگذارند ، تا اینکه بچه از ینگونه طریقه تعلیم جاهل و کاهل میگردد . از قوای عقلیه هم کار زیاد گرفته میشود از همین رهگذر های بی قاعده بچه نصاب و کتاب هر دور را پس از کامیابی امتحان بر طاق نسیان گذارده همه خوانده و نا خوانده را بیاد میدهد اکثر از حافظه اش خارج شده ضمناً اگر چیزیکه باقی بماند اکثرش بی مصرف میباشد زیرا قوت ۳۳۳