Page 1249

شماره ( سوم ) سال دوم مجله کابل ( ۲۲ ) در حیات شخصی تکالیفی را دارا ووظایفی را باید انجام دهد که اول آن معرفت الهی و احترام حقوق باریتعالی است. سپس معرفت نفس و حفظ حقوق شخصیه و احترام و تأدیه وظایف نوعیه و مراعات حقوق اجتماعی میباشد. این تکالیف و وظایف را بانسان عموماً دو آمر بزرگ امر و تحمیل میدارد: اول قانون : که خواه آسمانی باشد یا موضوعی. ثانی اخلاق. ولی اثرات اخلاق فقط در روح و نفس است ؛ یعنی انسان را نسبت باین موضوع اجتماعی ثمراتی می بخشد یا از قبیل فضایل و ملکاتیکه شخص بدون اجبار قانون وظایف و تکالیف خودرا شناخته بتأدیه آن قیام کند. ثانی تولید استعداد یست که اگر شخصی محکوم بیکی از مواد قانونی میشرد آنرا استحقاق خود پنداشته متأثر و ملول نشود ! یعنی اخلاقاً در موقع ارتکاب سؤ خودرا مستلزم جزا بشناسد. اما از جهت فطرت که انسان دارای خصایل زشت و زیبا بوده جنبه های مادی و معنوی تواما در وجود آن تمرکز دارد البته هنگام غلبه خواهشات مادی اعمالی از انسان بروز میکند که قوة اخلاق مقابل سرکشی نفس عاجز می ماند پس طبیعی است که قوة دیگری آنرا جلوگیری و تعدیل کند ! لہذا قانون که اوامر و احکاماتش مبرم و نافذ است میتواند درین هنگامه بطور حتم از سرکشی نفس جلوگیری و اینگونه طغیان و سرکشی را تأدیب کند. بنا بران همین قوة ثانویه قانون برای تعدیل خواهشات فطری انسانی لازم آمد. حکمت بالغه حضرت الهی نظر بعوارض فوق ، این مطلب را برای انسان مورد استفاده نمود ! تا انسان اگر اخلاقاً پابند بوظیفه نوعی خویش شده نتواند قوة اجباریه باید است موجود باشد تا انسان از طریقه مسلمه اخلاق انحرافی کرده نتواند. هر گاه پای قانون در میان نمی بود جهل بشر بکلی قوة معنوی را منکوب خواهشات مادی ساخته هر کس بحق دیگری تجاوز وبالمره امور اجتماع دو چار اختلال و نا امنی میشد ! تشکیل حکومات فقط در اثر ایجاب قوانین بوده است ! یعنی وقتا که بشریت بمقصد امن ومسالمت وحفظ حقوق افراد قوانین وضع کردند لازم شد قوة تشکیل بدهند که تا آن قوانین را اجرا و سایرین را به پیروی و اطاعتش مجبور سازند. بشریت از داشتن قانون و قانون از تغییر نیافتن ناگزیر است ! چه فطرت انسانی مقتضی تجاوز بحق غیر و حوایج ۲۳۰