Page 1191

( ٦٨ ) مجله کابل شماره ( دوم ) سال دوم و ١٣٠٤ هـ قری بطبع سنگی دیده شده و بنام مطبعه دار السلطنه کابل محتوم و مطبوع است ، ناشرین و مهتممین آنها گاهی منشی عبدالرزاق خان است و گاهی سارجن میجر میر محمد عظیم خان . تا سنه ١٣٠٣ هـ قمری هر چه بطبع رسیده اثر همان مطابعی بوده که از دوره اعلیحضرت امیر شیر علیخان مانده ولی اوراق مطبوع مابعد آن تاریخ از مطابعی میباشد که در ١٣٠٤ به امر امیر عبدالرحمن خان با کارخانه جات دیگری از خارج وارد شده است و بیشتر اوقات این مطابع بطبع اوراق صکوکات، وثیقه جات و تکت های پستی و برخی فرامین اشتهاریه و اعلانات دولتی که در اطراف واکناف مملکت انتشار مییافت مصروفیت داشتند و همین حالت دوام ورزید تا عصر سلطنت اعلیحضرت امیر حبیب الله خان گویا کشمکش ها یا مجاهدت و کوشش های دوره امیر عبدالرحمن خان بدوره سراجیه ثمره امن و آرامش داد که بازار علم و معارف رواج خوبتری یافت مدارس و مؤسسات عرفانی بهر طرف قائم گردیده دستگاه مطابع هم وسیعتر شد نشریات هم نبویه خود شروع شد او این مرتبه ماشین های تیپوگراف و زنکوگراف از اروپا به افغانستان در آن او ان وارد و دایر گشت چنانچه اولین شماره سال دوم سراج لاخبار افغانی که مصادف است بتاریخ ۱۲۹۱ شمسی از نخستین کارهای همان مطابع حروفی میباشد و غیر آن یکسلسله کتب دیگری هم از تالیفات جناب طرزی مانند ( ادب در فن ) ( روضه حکم ) ( از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی ) سیاحت : در جو هوا ، دوره کره زمین ، در بحر و غیره در یکی از ان مطابع که بنام عنایت موسوم است بطبع رسیده . در دوره امانی این مؤسسات باسلوب تازه تر تعمیم یافت و تا اندازه قویتر گردید ، مطابع حروفی وسنگی در مرکز مواضع و اسمای مختلفی مانند مطبعه وزارت معارف ، مطبعه امان افغان ، شرکت رفیق ، اداره انیس ، شرکت کاظمی و در ولایات هم بتاریخ ١٢٩٩ و ١٣٠٠ شمسي يك يك پايه مطابع سنگی دایر گشت فقط اغتشاش داخلی و دوره حبل سقوی اگر برای مدت قليلي يك سكته و پراکندگی در مطبوعات و نشریات ما وارد کرد آن هم بشروع سلطنت اعلیحضرت نادر شاه برطرف شده در دوره عرفانی نادری برعلاوه نظم و ترتیب با ترمیمی که نصیب شکست و ریخت آن مؤسسات گردیده و یکعده ماشین ولوازم تازه تری از خارج وارد گشته و نواقص آنها تکمیل گردید ، مؤسسات طبع و نشر و عمال ۱۸۱