Page 56

(٣٥) نیز در جمله اعاظم دربار آنوقت بهم رکابی امیر موصوف از میرزا محمد حسین خان مذکور نام برده شده و درین رسال قید است: بعد از آنها میرزا محمد محسن خان ملقب به دبیر الملک بود و آنهم با معاونت بامور محاسبات مملکت در رأس عدهٔ منشی ها حیثیت سر منشی حضور را درامروز داشت که گاهی بامور محاسبات دولت و اداره انشاء بمنزلهٔ مستوفی الممالک و اغلب وقت وظیفه دار دفتر انشاء حضور یعنی دارالتحریر شاهی آنوقت بود. میرزا محمد محسن خان دبیر الملک با وصفی که نویسندهٔ با کفایت و به لقب دبیر الملک (١) سرافراز بود طبع شیر هم داشت (٢) و تاریخ وفات امیر کبیر بقیه پاورقی صفحه ٣٤ روائیهای بزرگ عصر سلطنت اعلیحضرت امیر شیر علی خان مرحوم است که تاحال بنام شیر پور یاد میشود و نگارنده بغرض ایضاح و اعلام یك خاطرهٔ بزرگ تاریخی و معرفی چند نفر اکابر دربار اعلیحضرت امیر شیر علی خان مرحوم درین رساله پرداختم. (١) لقب دبیر الملك را در تاریخ کشور ایران بعضاً بنام منشی الممالك یاد کرده اند ملا میرزا مهدی استرآبادی انشاء پرداز معروف و معاصر نادر شاه افشار را که بنوشتن تاریخ جهانگشای نادری و درّهٔ نادره متعلق حیات نادر افشار از طرف شاه مذکور مکلف و به لقب ذکی ملقب شده بود نام اورا در چند مآخذ مکرر با صفت منشی الممالك ملاحظه کردیم ازین لقب معلوم شد که سر منشی های زبدهٔ حضور سلاطین ممالک همجوار در ادوار ماقبل بنام منشی الممالک نیز یاد شده اند و لقب منشی باشی عصر سلاطین سدوزائی و دبیر الملك عصر سلاطین محمد زائی افغانستان معناً باهم مطابقت کلی دارند. (٢) فص خاتم اعلیحضرت امیر شیر علی خان نیز به دبیر الملك میرزا محسن خان منسوب است ولی این حقیقت واضح نیست مگر اغلب گمان میرود که اثر آن باشد. فص خاتم امیر شیر علی خان مرحوم که در سر فرمانها مهر میکرد اینکه: جمال دولت پاینده قسمت از لیست و صی دوست محمد امیر شیر علیست