Page 906

( ۳۲۹ ) عبور هیوان - تسنک دارای ده معبد و چندین صدروحانیون بود ، درین وقت بلخ ۱۰۰ معبد وسه‌هزار راهب داشت ازروی این ارقام در قرن ۷ مسیحی که مشرف به دورۀ سقوط بود بزم میباشد و احصائیۀ کوچکی است که بعد از جنگ‌ها و حوادث مزید گرفته شده معلوم میشود که آئین بودائی بکدام اندازه درنیمه شرقی افغانستان تاثیر افگنده بود. افغانستان عهد کوشانی همان طور که در فلسفه و معتقدات دیانت مذکور انقلاب عمیق وارد کرد از راه صنعت و نمایش هم بکلی نصب العین آنرا دگرگون نمود . هلنیزم : جنبۀ دیگر صنعت «كوريكو بوديك » (هلنيزم) يا دخالت افکار ونظریات واصول تهذیب یونانی است که با فتوحات اسکندر بخاك‌های آسیائی مجری پیدا کرد. اسکندر در طی اقدامات جنگی بیش از همه نقاط مفتوحه در خاکهای آریانا ٥ و ٦ شهر اسکندریه تاسیس نمود. باتاسیس سلطنت مستقل یونانو باختری و دوام دوصد سالۀ این سلطنت آریانا برای مدت چهار قرن که ( دو قرن دورۀ کوشانی هم در آن شامل است ) مترقی ترین کانون افکار و تهذیت و آرت یونانی در آسیا شمرده میشد ، همانطور که از نقطه نظر آئین بودائی گندها را را مکدۀ ثانی خوانده اند از نقطه نظر صنعت و آرت هلاد ثانی» هم بود. فراموش نباید کرد که فتح هند بدست اسکندر آمد و رفتنی بیش نبود و تسخیر حقیقی هند با مفکوره یونانی در عصری شروع شد که شاهان یونان باختری و کو شانی بعد از فتوحات آن دیار به اداره وبسط تهذیت و مدنیت پرداختند. شمولیت حصص شمال غربی هند در اداره دو سلالۀ مذکور سبب شد که افکار و مظاهر مدنیت یونانی با روحیات و فلسفه هندی تماس طولانی پیدا کند مانند مورخین و جغرافیه نویسان یونانی که آثار ایشان باقی مانده يك عده اهل فن وحرفه از قبيل طبيب ، حكاك ، هيكل تراش ، معمار به این دیار آمده ودر تعمیر اسکندریه ها وقلعه های جنگی ( تنها در باختر از هزار قلعه صحبت شده است ) و در ساختن ظروف فلزی زیورات ضرب مسكو كات حکاکی و کندن