Page 900

(٣٢٥) آثار معبد «سانچی» (حوالی بمبئی) نشان میدهد در قرن ٤-٣ قم هنوز جرئت نداشتند که بودای خود را بکدام شکلی نمایش دهند. در هر صحنه که وجود او لازم بود به نمایش پاره علاماتی از قبیل چتر یا درخت بودھی یا علایم پای بر زمین قناعت کرده اند. یعنی صحنه های صنعتی ایشان را سمبول وعلامه فرا گرفته بود. بعد ازینکه آئین بودائی در افغانستان نشر شد وجود مذاهب مختلف و آزادی مردم و دولت در عقیده افکار فلسفی بودائی را وسعت داد، انقلابی در آن وارد نمود وصاحب صلاحیت بیشتری در نمایش مجالس مذهبی گردید پس گرچه صنعت گريكو بوديك در اثر تركيب واختلاط افکار مذهبی بودائی و روح صنعتی یونانی در خاک افغانستان بمیان آمده ذوق بدیع واستعداد هنرمندان آریائی در آن کمال دخالت دارد و آثار مذکور بدست صنعتگران این کشور ساخته وتراشیده شده است شبهه ئی نیست که باسیر فتوحات اسکندر عده از صنعتگران یونانی به شرق منجمله آریانا هم منتشر شد مخصوصاً در کشور ما که از بهترین استاد هیکل تراش یونانی یعنی «لیسپ» هیکل تراش خود اسکندر تعقیب میشد. ولی معاصر ایشان ومخصوصاً بعد از ایشان هزارها نفر از اهل خود مملکت در معماری وهیکل تراشی و نقاشی دست زدند. عروج هیکل تراشی در افغانستان در قرن اول وقرن دوم مسیحی، یعنی سه چهار قرن بعد از عبور اسکندر از آسیا بمیان آمده آنچه ما من بعد بودائی ویونانی میگوئیم مقصد از آن هنروران خود آریانا است که از روی مذهب وذوق بدیع صفت بودائی ویونانی در مورد آنها مقرون به حقیقت است. البته طوریکه پیشتر اشاره کردیم بعد از فتوحات اسکندر مقدونی عده ئی از سربازان خسته وزخمی و کلونی یونانی در اسکندریه های آریانا ماندند وطبعاً در میان آنها صنعتگرانی هم بوده که روح وذوق صنعتی یونانی را بکمال مفهوم زیبائی آن منتشر ساختند ولی آنها آهسته آهسته در میان اهالی محلی محل ومزج شدند وصنعتگرانی که در دورهٔ عروج مدرسهٔ گريکو بوديك (قرن اول ودوم مسیحی) در دو طرفهٔ هندوکش شهرت داشتند تقريباً همه باشندگان محلی