Page 888

( ٣١٣ ) کوشانی ها، رومن ها وموا فقت های سیاسی آنها از شرق اقصی تا منتهی الیه غرب اروپا یک امنیت و آرامی فوق العاده حکمفرما بود . بدیهی است امنیت، خصوص امنیتی که دامنه آن وسیع و افق آن پهناور باشد برای انبساط تجارت خیلی ها موثر است و این از مهمترین عوامل است که تجارت « آریانا » را در عصر کو شان ترقی داده و مسئله ترانزیت مال التجاره را فوق العاده آسان ساخته بود . علاوه برین بسیار عوامل دیگر نی است که از حسن اتفاقات درین عصر « امنیت و آرامش » عمومی آسیا وارو پا یکجا شده زمینه دادوستد و رفت و آمد وحمل ونقل مال التجاره را فراهم نموده بود. وضعیت جغرافیائی امپراطوری کوشانی بین چین، امپراطوری روم طوری بود که راههای بزرگ آنوقت همه از آن میگذشت. به این تفصیل که راهی از باختر ، سغدیان، فرغانه بطرف چین میرفت و راه دیگر از باختر – بامیان - دره کابل بطرف قسمت های هندی امپراطوری کشیده شده بود وطریق سومی از چین آمده از راه کشمیر و پنجاب به هند منتهی میشد. به این طریق به استثنای مال التجاره که از راه بحر بین هند غربی و امپراطوری رم رفت و آمد داشت تقریباً تمام تجارت آسیا و اروپا از خاک امپراطوری کوشان میگذشت و از نقطه نظر ترافيك اموال منافع زیاد به ایشان عائد میشد. از يك طرف پول رومن که از حیث صافی عیار و قشنگی خود ممتاز بود چشم تجار آریائی ، هندی و چینی را بخود جلب کرده بود واز طرف دیگر چینی ها که مخصوصاً قوم تجارت پیشه میباشند درین وقت روی صحنه بر آمده وتقریباً تمام تجارت آسیای علیا را در دست داشتند این چیزها هر کدام بجای خود مهم وموثر ووجود تمام آنها دريك عصر به ترقی تجارت آریانا در عصر کوشان كمك زیاد نمود. زمینه را فوق العاده مساعد ساخته بود. بعدتر مال التجاره که رومن ها عموماً از شرق خریداری می نمودند ذکر خواهد شد عجالتاً به این می دازیم که مسئله «ابریشم» و پارچه های ابریشمی در انبساط تجارت این وقت وارتباط سکیانگ (ترکستان چینی) با امپراطوری رم وحتی ایجاد تاریخ آریانا (۱۰۰۰) ب سردار محمد سراج الدین ن حمید معظم ن د رب ه علی، امیر الجایه، تاریخ ج ۲۸-۷-۴۰