Page 878

( ۳۰۳ ) رسم الخط کوشانا : علاوه بر رسم الخط «خروشتی» که شرح آن گذشت انواع رسم الخط دیگر در اقطار امپراطوری بزرگ کوشانی رواج داشت که یکی آنها را موسیوهاکن بنام برهمی وسیلون لوی بنام رسم الخط «کوشانا» یاد کرده است و شواهد آن به شرح ذیل از بامیان کشف شده است : در سال ۱۹۳۰ در اثر اولین حفریات حصولی علمی که از طرف موسیوهاکن در یکی از قدیمترین سموچهای بامیان در مجاورت شرقی بودای ۳۵ متری بعمل آمد از نزدیکی استوپه کوچکی که در وسط معبد مذکور وجود داشت نوشته هائی روی پوست نازک درخت کشف شد. این نوشته ها روی زمین معبد افتاده و بار اول پارچه های بسیار كوچك و خورد آن بنظر خورد و با ادوات بسیار كوچك از قبیل سفی ساعت سازی و غیره جمع آوری آن بعمل آمد. بدبختانه در محلی که نوشته ها وقوع داشت آب باران قرنهای متوالی نفوذ کرده و اوراق نوشته را طوری بهم و با گل چسپانیده بود که همه يك پارچه متراکم تشکیل داده بود. همان طور که این اوراق بهم چسپیده بود مرور زمانه آنها را نهایت خشك زود شکن ساخته بود و به اندك تماس از هم می پاشید. تاجائی که با ادوات كوچك برداشته میشد پارچه های اوراق مذکور را متخصص حفریات «موسیو با که» و موسیو هاکن جمع آوری کردند و قسمت متراکم را بصورت يك پارچه بزرگ گل برداشته و در اطاق مرمت کاری در اثر رطوبت بخار آب پارچه های کم و بیش بزرگ بدست آمد که کلان ترین آن به طول ٢٥ و عرض ۱۰ سانتی میباشد. برای اینکه این قطعات بدست گرفته شده و مطالعه شود هر کدام را میان دو قطعه شیشه گذاشتند. موسیو هاکن درین نوشته ها همین قدر تشخیص داده توانست که روی همرفته به رسم الخط «بر همی» و «خروشتی» تحریر شده، نمونه های خط برهمی بیشتر و آثار خروشتی کمتر است چندی بعد قسمتی از نوشته های مذکور که از طرف وزارت معارف افغانستان به پاریس فرستاده