Page 846

(۲۷۳) بازوها و پاهای مجسمه طلائی را بریده درعین زمان بازوها و پاهای (ساته واهنه) پادشاه که درمغاره مخفی بود قطع گردید و از بدنش جداشد دشمنان به کیفر دسیسه کاری های خود رسیدند وشاهنشاه کند هاری مظفر به کشور خویش برگشت. این داستان که متن آنرا ادبیات چین حفظ کرده از بسیار واقعات مفصل تاریخی معتبرتر است و چون داستانی است باستانی و روح توده همان توده ئی که شاهد واقعات بودند آنرا به بیان آورده ٬ عصاره واقعات ٬ انعکاس خاطرات ٬ ماحصل معتقدات يك دورۀ مهم تعلقات تاریخی افغانستان وهند در آن حل و مزج است. به این جهت روح هندی ٬ همان روحی که به حفظ خاطرات پارینه در لفافه داستان و افسانه سخت مستعد است آنرا بامروز زمان طولانی فراموش نکرده و بعد از ۱۷۰ سال که سیاح ومؤرخ و دانشمند دیگر به تعقیب ( هیوان تسو ) چینی بنام ابوریحان بیرونی وارد هند شد باز آنرا شنید و ضبط کرد . چون میان روز گار کنیشک پاد شاه کوشانی و « ساته واهنه » شاه دکن و هند جنوبی که اصل واقعه در آن وقت رخ داده و ایام بیرونی تقریباً ۹۰۰ سال فرق است طبیعی در مرور این دورۀ طولانی بعضی نام های شخص ومحل در داستان مذکور فرق کرده است اگر چه ابوریحان بیرونی تنها در قسمت هند عوض « ساته واهنه » و « هند جنوبی » قنوج و را جای قنوج شنیده و در قسمت دیگر اسم « كنبك » یعنی کنیشکا کمافی اصل باقی مانده است از روی تطور حوادث تاریخی میشد نام محمود غزنوی را بشنود زیرا معاصر زمان او عوض کنیشکای کوشانی محمود زابلی غزنوی بقصد دیار هند لشکر کشی داشت ٬ بهر حال چون مورخ و دانشمند بصیر دربار غز نه هزار سال قبل داستان باستانی فتوحات کنیشکا را با مختصر تغیری شنیده آنرا هم اینجا ذکر میکنیم تا فهمیده شود که نام و آوازۀ جهان گیری کنیشکا بکدام پایه در اعماق روح هند ریشه دوانیده بود . البیرونی می نویسد : « راجای قنوج پارچۀ در نهایت زیبائی برای کنیشکا فرستاد و د کنیشکا به خیاط خویش امر کرد که ازان لباسی برای او درست