Page 795

( ٢٢٤ ) کنيشکا مجهول است مدققين درين راه زحمات زياد كشيده و واقعا ت را به حساب عهدهای مختلف (ويكراما) و «ساکنا» (اولی در ۵۸ ق م و دومی در ۷۸ مسیحی آغاز میشود) تحليل وتجزیه نموده اند ولی کار بجایی نرسیده وهنوز هم درين زمينه اختلافات نظر زياد موجود است . ( ۱ ) بهر حال طبق نظریۀ عمومی که تا حال اتخاذ شده جلوس او را عموماً در حوالی ۱۲۰ مسیحی قرار میدهند. اگر منابع فوق الذکر سانسکريت و چینی و تبتی و کتيبه ها ومسكو كات وداستان ها و روايات تا حال کدام نظریهٔ صحیح راجع به عصر کنیشکا داده نتوانستند خطوط اساسی عصر و سلطنت او را تا اندازۀ زياد روشن میکنند . وسعت امپراطوری كنيشكا : کنيشکا که قرار نظرية موسيو الفرد فوشه در روايات به لقب شاه گندهارا» معروف بود امپراطوری داشت خیلی فراخ و وسیع كه خارج از خاک آریانای قدیم يا افغانستان امروزی دامنهٔ آن در هند در تمام مناطق شمال غربی بطرف غرب تا حوزهٔ کنشکا وبطرف جنوب تا کوهای «وندهيا» ودرماوراى غرب بامیر در سنکیانگ ( ترکستان چین) تا حوزهٔ رود تارم انبساط داشت . پیشتر دیدیم که اعضای اولین خاندان شاهی کوشانی کدفیزس ها هم هر کدام در راه وسعت قلمرو دولت کوشانی آمال و نظریاتی داشتند و کدفیزس دوم درین راه و مخصوص بجانب هند عملاً کاميابی های زیادی حاصل نمود وتا حوالی «ماتورا» فتح كرد بوره معلوم نمیشود که بعد از کدفیزس دوم اراضی مفتوحه هندی تا عصر كنیشکا مطیع ماند یا کنیشکا مجدداً به نیروی خویش اراضی مسخر شده را بار دیگر مسخر کرده است . هيوان تسالنگ زایر چین با اطلاعاتی که حین اقامت خود در کاپیسا راجع به عصر كنیشکا بدست آورده است می نویسد که چون مشارالیه در گندهارا سلطنت میکرد قوايش در ممالك مجاور (۱) صفحه ۱۲۹ لیندسی وی لیز ترنس تالیف میان لری .