Page 664

(۱۰۷) شد به حوزهٔ «کوفن» یعنی کاپیسا در مدخل دره‌های هندو کش آورد، میشد و از اینجا بهرو‌سیلهٔ که بوده به سرعت خیلی زیاد هفت روز به باختر حمل و نقل می‌یافت و توسط کشتی ها با جریان آمو دریا به بحیرهٔ خزر انتقال می یافت در این وقت رود آمو به بحیرهٔ اورال میریخت ولی این بحیره را کانال طبیعی از گوشهٔ جنوب غربی به بحیرهٔ خزر وصل نموده بود) . سپس مال التجارهٔ مذکور از سواحل خزر با کاروان و قافله به بحیرهٔ سیاه برده میشد و به آسیای صغیر و حتی سواحل شرقی و شمالی بحر مدیترانه انتشار می‌یافت. همین قسم از رودخانه اندوس (سند) هم استفاده های تجارتی بعمل می آمد چون خارج از حوزهٔ این رودخانه تا «پتالی پوترا» یعنی «پتنه» مرکز دولت موریا، نفوذ دولت یونان و باختری انبساط یافته بود (صفحهٔ ۲۳ - ۳۳ ملاحظه شود) مراودات تجارتی اندوس دارای اهمیت زیاد بود . مهم تر از همه این است که بندر «بری گازا» Brygaza (بروچ Broeh) در گجرات و سواحل شرقی خلیج «کامبی» بدست «اپولودوت» برادر و ژنرال پادشاه معروف یونان و باختری دمتریوس فتح شده و این بندر از نقطه نظر مراودات تجارتی خشکه و دریا دارای اهمیت زیاد بود. راه دریا از آنجا بطرف غرب بازیو دوراهای خشکه از طریق «ابوجن» و «ویدیسا» و «کوزامبی» به «پتالی پوترا» و سواحل گنگا میرفت. یادگارهای عمرانی پادشاهان یونان و باختری در حوزهٔ اندوس زیاد است شهرهایی بنام «دمتریوس» و بنام «ته‌اوفیلا» مادرش در اینجا آباد شده بود و شهر اخیر الذکر را در مناطق غربی دلتای اندوس قرار میدهند. خلاصه دولت یونان و باختری و انبساط قلمرو آن از حوزهٔ «ایگزارت» تا خلیج کامبی و از صحرای لوط تا حوزهٔ گنگا که راه‌های بزرگ خشکه و آب را در دست داشت، در توسعهٔ مراودات تجارتی آریانا در دو قرن اول ق م تاثیر زیاد افگند و به اساسی که شالودهٔ آن درین دوره قایم شد، امپراطوری کوشانی