Page 661

( ١٠٤ ) آن به چهار گرد افق جاری بوده و هست و هر كدام راه طبیعی شمرده میشود در انبساط تعلقات مراوداتی و تجارتی و تهذیبی رول مهمی بازی كرده و این چهارراه بسا مدنیت ها را بهم تماس داده است دودمان های بزرگ «پاراداتا» و «كاوی» و «اسپه» با پادشاهان مقتدر و فعال آریانا كه در جلد اول شرح كارنامه های آنها داده شده است در كشیدن راه ها و بسط تهذیب آریائی در چهار دور افق صرف مساعی زیاد كرده اند. ازین اعصار دور افتاده گذشته در دوره ئی كه مصروف مطالعه آن هستیم یعنی در دو قرن اول ق م كه مصادف به سلطنت شاهان مستقل یونان و باختری میباشد هم كشور ما در زمینه تجارت و مراودات مقام معینی دارد. فتوحات شاهان یونان و باختری خارج از چوكار تاریخی آریانا راه ختن و كاشغر و حوزه تارم و التائی و حوزه كنگارا را باز كرده بود. و خود مسكوكات در دوره شاهان یونان و باختری و باز مسكوكات نقره ئی به این زیبائی و قشنگی یكی از علایم ترقی اقتصاد و از نشانه های انبساط تجارت است. همین قسم طلا كه در رونق بازار تجارت تاثیر زیاد دارد پیش از دوره سلطنت یونان و باختری هم زیاد بود. این طلا غیر از اینكه از ریگ شوئی های سواحل علیای آمو از بدخشان و زرافشان و سغدیان بعمل می آمد از كوه های التائی هم استخراج میشد. بعقیده موسیو «تره ور» نقره پنجشیر درین زمان بكار افتاده بود. این مدقق در جمله علل قشون كشی های ایوتیدم بطرف حوزه تارم (صفحات ١٢ و ١٣ همین فصل) یكی هم نرسیدن طلا را از التائی میداند كه جنبش و غلیان بادیه نشینان مانع آن شده بود. بهر حال وجود فلزات قیمتی طلا و نقره و مسكوكات زیبا و قشنگ و مخصوصاً تنوع و كثرت آن درین دوره از جمله عواملی است كه گرمی بازار تجارتی را نشان میدهد . شاهان یونان و باختری به ضرب سكه اهمیت زیاد میدادند و آنرا مهمترین عامل اعتبار و قدرت مالی دولت می شمردند. برای صفحات جنوب هندو كش در یكطرف مسكوكات