Page 638

(٨٥) مبادی تهذیب قدیم آریانا و مفکوره های جدید تازه وارد راه و رسم قوی بمیان آید تا اینکه در ٢٥٠ ق م «دیودوت» استقلال باختر را اعلان نموده «ایوتیدم» موفق شد که این استقلال را به رسمیت با دولت سلوسی یونانی شام بقبولاند و نفوذ موریاها را از علاقه های شرقی هندو کش جنوبی سقوط دهد و دوره امنیت باد و امی را افتتاح کند . دو قرن سلطنت یونان و باختری بعد از يك سلسله جنگ ها که افکار شرق و غرب را بهم تماس مستقیم داد دوره ایست که طبعاً باید چیزهای نوی به جامعه تقدیم کند. انتشار دیانت بودائی درست در همین عصر از طرف هند عامل دیگری بود که روح هندی را با مفکوره های حیاتی و صنعتی یونانی در خاک آریانا مقابل ساخت. این چیزها بصورت نتایج جنگ ها داخل کشور ما شده و با اختلاط و تحلیل آن با مبادی حیات مدنی قدیم مملکت تهذیب جدیدی بمیان آمد که آنرا بنام تهذیب «یونان و باختری» یاد میکنند و مظاهر مختلف آنرا حتی الامکان در اینجا مطالعه میکنیم : کیش و آئین: در جلد اول این سلسله تاریخ در فصول «ویدی» و «اوستائی» شرح دادیم که باختر مهد ظهور معتقدات قدیم آریائی بوده و با وجودیکه هنوز مراحل قبل التاریخی عقاید آریائی در افغانستان به علت عدم حفریات لازمه روشن نشده با تفصیلی که در جلد اول دادیم آئین آریائی پیش از شروع مهاجرت از باختر آنقدر شکل و صورت گرفته بود که میان دو دوره تاریخ قدیم «ویدی» و «اوستائی» شباهت هائی باقی ماند . آئین اوستائی که جای معتقدات «ویدی» را اول در شمال هندو کش و بعد در تمام کشور گرفت مدت مدیدی دوام کرد. هخامنشی ها با تجاوزات خود بخاک های آریانا آنرا قبول کرده و به خاک های فارس رواج دادند. حین فتوحات اسکندر دیانت آریانا اوستائی بود. اسکندر اگر در امحای آنهم کوشیده باشد آنرا از بین برده نتوانست، طبیعی به مراتب زیاد ضعیف شد و علت ضعف آنهم نه تنها اقدامات