Page 411

(٣٩٠) این معنی آنکه باختر میتواند سی هزار سوار بدهد. پایتخت باختریا باکتریانه با خترا (باکترا) نامدارد و در پای کوه پاراپامیز واقع است (۱) رودی که باختروس Bactrus نام دارد از شهر می گذرد و نام ایالت و شهر از اسم همین رود است. رویهمرفته این ولایت از ولایات آباد شمرده میشد. معروفترین شهرهای باختر در عصر بطلیموس عبارت بود از زاریا سپه Zariaspa چاترا کار تا Chatrakarta بكترا Bactra وايوكراتيديا. استرابن مورخ یونانی هم شهر بکترارا ذکر کرده و آنرا زاریاسپه، داراسپه Daraspa یا ادراسپه Adraspa هم خوانده است مشار اليه ابوکراتیدیا Eukratidia ( خلم ) را نیز یاد نموده است. در زمان اسکندر معروفترین شهرهای باختر شهرهای ذیل بود: اور نوس Aomos وبكترا. آرین مورخ از زاریاسپه هم اسم برده و آنرا « زاریا سپس » خوانده اگرچه تشریحات مخصوص در اطراف آن نداده معذالك واضح است که این شهر در عصر اسکندر مرکز ولایت بوده زیرا اسکندر در هنگام جنگ های سغد یانه زمستان را در آنجا گذرانید. عموماً عقیده برین است که زاریا سپه یا بکترا عبارت از شهر موجودۀ بلخ میباشد بطلیموس تنها کسی است که بکترارا از زاریاسپه تمیز میدهد. واول الذکر را شهر شاهی میخواند. چون زاریاسپه او در میان اراضی قومی موسوم به «زاریسپی ها» و کنار رودخانه زاریسپس» واقع بود آنرا عبارت از شهر بلخ میدانند. می نویسند که چون آتشکدۀ بزرگ بلخ آذری اسپ Azar-i-asp نامداشت یونانی ها ازان اسم « زاریاسپه» را درست کردند. کپتان کننگهم انگلیس می نویسد که بفكر من شهر «اور اپسه» متذكرۀ استرابو هم عين شهر «زاریا سپه» است که تلفظ نام آن کمی فرق کرده زیرا اداراسپ (۱) شهر با کترا یا بلخ در پای کوه نیست بلکه در میدان واقع ودر سمت جنوب شهر خیلی دور رشته های ضعیف کوهها دیده میشود و بس . ازینجهت در آبادی های با کترا سنگ دیده نمیشود و عمارات قدیمه که هنوز بر جاست از خشت خام یا پخته تعمیر شده.