Page 311

( ۲۹۰ ) در فصل اول و در عصر ویدی در فصل دوم شرح یافت و در عصر اوستائی هم این موضوع کمال حقیقت دارد و رودخانه های کشور ما مخصوصاً امودریا و هیرمند درین زمینه امتیاز بیشتری دارند . ملتفت باید بود که در فصل اوستائی تا اینجا ئی که رسیده ایم اگر واضح و مستقیم موضوع رودخانه ها درمیان نیامده بصورت غیر مستقیم چه در باب تعین «آریانا ویجه» و چه در ضمن تشریح ۱٦ قطعه زمین خوب اوستائی از بعض های آنها سخن گفته شده است مانند رودخانه «وانگوهی دیتیا» یا محض «دیتیا» و «داراگا» و غیره که معمولاً اولی را عبارت از آمو دریا و دومی را عبارت از سر دریا میدانند . بعض محققین مثل «گایگر» دو رود خانه دیگر اوستا را عبارت از سردریا و امودریا میدانند که عبارت از «رانگه Rangha» و «اردویسورا Ardvisura» است و چون نام « اناهیتا » ربة النوع آب و حاصل خیزی که قدیم ترین ربة النوع اوستائی است و همه پادشاهان اوستائی بنام او قربانی ها تقدیم کرده اند همیشه به کلمه «اردویسورا» پیوست و متصل است محققین او را ربة النوع «دریای آمو» تشخیص کرده اند بهر حال هر نام اوستائی را که بر سر رود آمو بگذاریم فرق نمیکند بلکه اهمیتش بیشتر میگردد و معلوم میشود که این رودخانه در سر نوشت تهذیب اوستائی رول خیلی مهمی بازی کرده . همین قسم سر دریا در منتهی الیه شمال شرقی خاك اوستائی در اوستا معروف است و نام هائی دارد که بالا بدان اشاره شد . علاوه بر رودخانه های فوق الذکر که بصورت متفرق در هر جا ذکر شده و علاوه بر نام های رودخانه هائی که با اسم بعضی های آنها برخی از اراضی ۱٦ گانه اوستا معروف شده است در زمیادیشت از فقره ٦٦ تا ٦٩ عده ئی از رودخانه های جنوب غربی آریانا که از کهستانات مرکزی و از دامنه های غربی و جنوبی کوه بابا سرچشمه میگیرند و عموماً خط سیر آنها بطرف هامون سیستان است ذکری بمیان آمده .