Page 225

(٢٠٤) تاریخ قدیم کشور خویش هم اجرا میکنم واین کاری است که در حقیقت امر ازهمان روزگار باستان همیشه در مملکت ما تعقیب شده و شاهد آنهم این است که هرچه : آثار وعنعنه وتاریخ وداستانهای رزمی وحماسی وقصص، فولکلور وادبیات داریم همۀ آن انعکاس خاطرات قدیم سرود ویدی ، اوستائی است. بعبارت دیگر وید واوستا دوصفحه پیوست تاریخ قدیم ما است ومیتوانیم بگوئیم که تاریخ باستانی کشور کهن ما از اکثر ملل پیشتر نوشته شده . * * * درین شبهۀ نیست که اوستا جنبة مذهبی دارد ، سرود ویدی هم جنبه مذهبی داشت ولی تا کدام اندازه از ان معلومات قیمت داری برای جغرافیه وتاریخ وروشن ساختن قبایل وعرف وعادات وسویۀ زندگانی و گوشه های اجتماعی حیات ما ـ که در حقیقت انتظار از تاریخ هم همین است ـ بدست آمد. همانطوریکه اوستا نسبت به سرود متفرق ويد يك آئين وديانت مشخص را باتمام قوانین واساس وفروعات آن نمایندگی میکند در قسمت تاریخ وجغرافية آریانا هم به مراتب دقیق تر صحبت میکند ومفادش بیشتر ازین است که وقایع درهر رشته تا اندازۀ زیاد تسلسل دارد نقاط جغرافیائی آن عموماً مشخص است ووقایع با اراضی ارتباط و کمال هم آهنگی دارد وهمه تحت اقتضا و پرو گرام ائين يك ملت ، يك سياست ، يك مملكت ويك نظام شاهی بزرگ ومقتدر بمیان آمده وبعض « فرگادهای» وندیداد بذات خود تنها بايك مبحث جغرافیائی آریانا ويا يك رساله تاریخ پادشاهان بزرگ و پیروزمند است . * * * ملتفت باید بود که در بعض قسمت ها فهمیدن اصطلاحات اوستا ومخصوصاً تعبیر آن من حيث وقایع تاریخی تا يك اندازه مشکل است ولی با وسعت نظر مشکلات خود بخود حل میشود « گایگر » جرمنی به این عقیده است که پهلوانان وشاهان وقبایل آریائی وغیر آن که در اوستا ذکر شده اند همه وجود