Page 1319

( ۱۱۰ ) و بی اسلحه نبودند . . . ، ( ۱ ) خراسانیان درطی قرون اولیه و ثلاثه هجری چنانچه در رشته های علوم اسلامی از قبیل تفسیر ، حدیث ، فقه ، شعر و ادب ، علم وحکمت وسائر فنون پیشرفتند و مثالی چند درینجا بطور نمونه ذکر شد ، از دیگر طرف در بسط ونشر علوم و فنون و تهذیب و تربیت خراسانی در بین عرب وتمدن اسلامی بواسطه تحریر و تراجم خویش نیز پرداختند ، و از آن جمله بودند موسی برمکی و یوسف برمکی که آثار پهلوی را در زبان عرب ترجمه کردند ، محمد بن جهم برمکی نیز کتاب سیر ملوک الفرس را از زبان پهلوی در لسان عربی در آورد . فضل بن سهل وزیر معروف خراسانی ترجمان دیگری بود که کتابی از پهلوی ترجمه و بحضور یحیی برمکی تقدیم کرد ، و از همین جا رو بعـروج سیاسـی روان گردید . بامر خاندان برمکی کتابهای « منـکه » ( در طب ) و «سند هند » ( در نجوم و فلکیـات ) بـا قصه « سندباد » و غیره نیز ترجمه وداخل زبان عرب گردید ، و باین ترتیب افغانستان که دارای تربیت و تهذیب قدیمه خراسانی بود ـ قسمتی از مجموع آنهمه را در تمدن عرب و اسلام داخل کرده و فلسفه الهیات وطب هند را با ریاضی و نجوم و هندسه خود یکـجـا بعرب آموختند ، عربها به مذهب « سمنی » و فلسفه آن که میگویند : « علم را غیر از حس مایهٔ دیگـری نیست » نیز در ولایت سند آشنـا شــدند ، زیـرا سمنی مذهب ایدولایت و جزئی از مذاهب قدیم اریه ها بود . از دیگـر طرف موالی و اسراء خراسانی که از ولایات باختر ، هرات ، مرو (۱) اقصری عما لهجت به اننا من قد تعرفی نسبی و ابي من لا كفاء لـه انظر و المخلوع كلكله قنوى و الشرب مضجعه قاد جيشـاً نحو نائـلة من خراسـان مصممهم و هبـو الله انفسـهم فبغير الحي عنك مشغول سلفى الفرا لبيها ليـل من يساوى مجده قو لـوا و حـواليـه المقا و يـل غال عنه ملكـه غـو ل ضاق عنـه العرض و الطول كليـوث ضمهـا غيـل لا معـازيـل ولا ميـل