Page 131

حیات اجتماعی حوزۀ اکسوس و شمال هند و کش : رویهمرفته جامعۀ آریائی را در آریانا باید به دو صورت مختلف دید یکی در شمال هند وکش در بخدی و اراضی مربوطه ومتصل آن ودیگر در جنوب هندوکش و حوزۀ معاونین غربی رود «سندهو» (سند) اگرچه متاسفانه با از بین رفتن سرودهای اولیه و قدیم که تحت عنوان (سرودهای مجهول بخدی) از آنها صحبت کردیم زمینۀ معلومات ما از روی سرودها راجع به چگونگی جامعۀ آریائی باختری محدود شده معذلك از روی پارۀ اشارات سرود معلوم ویدی و روشنی که اوستا به خالیگاهای آن می اندازد معلوم میشود که نظام اجتماعی آریائی در شمال هندوکش در صفحات بخدی خیلی انبساط یافته بود . آریاها بعد ازینکه از آریانا ویجه (۱) از راه سغد به بخدی رسیدند و اینجا را کانون تهذیب خویش قرار دادند، اقلا از ۸ هزار یا ۵ هزار قم تا دو هزار ق م که شروع عصر مها جرت است چندین هزار سالی را در آن خطه گذرانیده و به تدریج از وضعیت خانوادگی به عشیره و قبیله و جامعۀ بزرگ وازخانه های هجزی و ده نشینی به قریه و قصبه و شهرهای کلان رسیده اند (۱) در اثر حفرياتی که از طرف كار كنان موزه ارمتیاژ وانجمن تاريخ تهذيب مادی اكادمی علوم روسیۀ شوروی در ۱۹۳۹ در «تالی برزو» نزديك سمر قند بعمل آمده مدالی نیکری پیدا شده و مردی را نشان میدهد که نصف بدنش كاو است و يكنفر از علمای روسیه « بوريسوف » آنرا تصویر کوپت شاه Gopatchah پادشاه شبان معرفی کرده و « تره ور» Trever يكنفر دیگر از علمای روسی آنرا همان آدمی میداند که نیم بدن آن گاواست و در اوستا ذكر شده و عبارت از «گومرد» یا «کیومرث» است یکی از نتایجی که مدقق اخير الذكر ازين کشفیات میگیرد این است که میگوید نام قدیم سغد ، كاوا Cava بوده و «اران وج» عبارت از همین جابود و این نتیجه با نظریۀ ما موافق است زیرا ما آریانا ویجه را در شمال شرقی سغد بین سر چشمۀ اکسوس و ایگزارت قرار میدهیم .