Page 1171

(٥٧٦) سرزمین هم انتشار یافت چنانچه از روی شواهد متعدده معلوم میشود که آئین آفتاب پرستی در عصر امپراطوران دودمان گوپتا در نقاط مختلف هند وجود داشت وزائر چین هیوان - تسنک حین مسافرت خود معابد معروف آفتاب پرستی را در قنوج وملتان دیده است. ازروی «بها وشيا پورا نه» معلوم میشود که آفتاب پرستی در «ساکه دویپا» یعنی سیستان رواج زیاد داشت وبعضی از موبدان آن بنام‌های «بهوجکه» و «ماکه» اسم برده شده اند (١) پس بدینقراریكه درمورد معبد کوتل خیرخانه خواهیم دیدآفتاب پرستی باتحول جدید ازسیستان درحصه جنوبی هندو کش قدم بقدم ازراه حوزه علیای هیر مند وارغنداب که را های طبیعی وتاریخی میباشد ناحیه به ناحیه از زمین داورورخـد به ارزگان، وجیرستان، مالستان، زابلستان وکابلستان پیش آمده و به هند انتشار یافته است و ازقرن چهار مسیحی به بعد درین همه نقاط وجود داشت وقسمتی از باشندگان نقاط فوق الذکر افغاستان پیرو «سوریا» بودند که ایشان را میتوان برهمن‌های آفتاب پرست خواند . فراموش نباید کرد که یك عده مسکوکاتی هم در بین است که بصورت بسیار صریح ودقیق به شیوع آفتاب پرستی درافغانستان وحتی به نقاطی که معابدان درانجا ها آباد بود روشنی می اندازد . این مسکوکات بیشتر ازروی سکه‌های «لیکی ملکان» یا احفاد کوشانی های خورد خرد پداری تقلید شده و بیشتر به امرای محلی یفتلی یا کوشانو یفتلی تعلق دارد که در نقاط مختلف افغانستان جنوبی ومركزی وغربی امارت‌های محلی داشتند و «داکترها نریش جونکر » درفطار مسکوکات یفتلی آنهارا مطالعه نموده واثری در ١٩٣٤ دربرلین درآن باره نشر کرده است . چون یفتلی‌ها مخالف دین بودائی بردند به شیوائی و آفتاب پرستی زودتر گرائیدندواین دوائین محلی افغانستان قدیم باایشان عمومیت بیشتر یافت. (١) صفحه ٢١ تجسسات عتیقه شناسی در کوتل خیرخانه پاورقی (٣) این صفحه ملاحظه شود.