Page 405

فصل هشتم آب و هوای مملکت مثل آب و هوای سویس است لیکن افغانستان بسبب داشتن میوه جات خوب و کوهستانات مطلوب و نظر اندازهای مرغوب بیشتر از مملکت سویس قابل رجوع سیاحان خواهد گردید چون سیاحان وجه نقد با خود بملکت خارجه میبرند و در اینجا با خرج میکنند اسپ و کالسکه کرایه مینمایند و اسباب و اشیاء انشکه و اجناس صنایع بومی را میخرند و میبرند تشویق سیاحان بجهت آمدن بافغانستان یکی از وسایل ترقی و آبادی اهالی مملکت میباشد مطلبی را که من میخواهم خاطر نشان پسرها و اخلاف خود بنمایم اینست که امتیاز راه آهن و معادن مملکت خود را ابدا بهیچ خارجه ندهند بلکه باندازه که پول بجهت این کار داشته باشند راههای آهن را خودشان بسازند و معادن را هم خودشان کار نمایند راههای آهن را باید اول در داخله افغانستان که از سرحدات دول همسایه دور باشد دایر نمایند و فقط از شهری بشهری خود مملکت ممتد نمایند ولی متدرجا همینکه مملکت این قدر قوت داشته باشد که خود را از تخطیات خارجه محافظت نماید آنوقت براههای آهن ممالک همسایه متصل نمایند باین قسم که خطهای راه مذکور را با هر دولتی که خصومت آن از سایر دول همسایه کمتر بوده باشد وصل نمایند اگر لازم شود و مقرون بصلاح هم باشد که امتیازات بمردمان خارجه هم داده شود امتیازات مذکور را باید خیلی کم و بملتهائی باید داد که ممالک وصل بسرحدات مملکت خودمان نمیباشد مثلا بآمریکائیها و ایتالیائیها و آلمانیها و غیرها که استهلاک و ممالک آنها وصل بافغان نیست بخیال من اگر تعداد زیادی از فرنگیها از قبیل مهندسین و امثال آنها بجهت استخدام دولت خود لازم داشته باشیم اهالی ممالک مزبور را باید همین قسم مقدم بداریم پسرها و اخلافم باید بعهود خود محکم بوده باشند و از نقض عهد و کذب احتراز نمایند چه تعهدات مذکور را با شخص معینی یا با تجار نموده باشد و چه با دول و ملل کرده باشند زیراکه اگر ایفا و وعده فعلا ضرری هم داشته باشد و در تخلف آن فائده متصور باشد باز هم این ضرر موقتی بواسطه اعتبار و نیکنامی که از ایفا وعده حاصل میشود بیشتر اسباب منفعت آنها خواهد گردید چنانچه خداوند تبارک و تعالی در قرآن مجید فرموده است لیجزی الله الصادقين بصدقهم ويعذب المنافقين ما باید سرمشق پیغمبر خود را همیشه مدنظر داشته باشیم پیغمبر ما حضرت محمد صلوات الله وسلامه علیه قبل آنکه مبعوث و اصلاح امور مردم مبعوث شود تمام اهالی عرب