Page 283

فصل دوم ۲۶ تفنگهای مذکور خیلی ناقص بود مگر تفنگهائیکه کارگرهای خیلی ماهر میساختند آنهم تعدادش محدود بود لهذا یکدست اسباب کامل بجهت ساختن تفنگهای هنری مارتینی ابتیاع نمودم مستر کمیران را که در قورخا دولتی هندوستان در کارخانه دیدم کار میکرد مستخدم نمودم مشارالیه علاوه بر اینکه کار خود را کاملاً از پیش برد کارگر ها را آموخت که هر چیز را بچه قسم بسازند در کارخانهای فشنگ سازی و توپ سازی و سائر کارخانجات بجهت ساختن پیشتو و غیره هم اصلاحات چند نمود باعتقاد من مشارالیه بجهت ساختن توپ و تفنگ و غیره هوشیار ترین مستخدمینی بود که استخدام نموده بودم از کار او دولت من فائده زیاد حاصل نمود مشارالیه هر قدریکه ممکن بود مردمان کابل را در کارشان ماهر نمود و در این کار خیلی از روی میل و رغبت رفتار میکرد و فهرستها و رساله های مخصوص در باب ساختن و امتحان نمودن و استعمال اقسام ادوات حربیه بمن داد چون ممکن نبود این کتب را از دکانین خارجه ابتیاع نمایم فهرست مذکور را نزد سفیر خودم کرنیل ولی احمد خان بهندوستان فرستادم و با و دستورالعمل دادم که کتب مذکور را از دولت هندوستان تحصیل نماید و بر حسب خواهشی که بتوسط سفیر خودم از وزیر امور خارجه هندوستان نمودم کتب مذکور تحصیل و بعضی از انها در فارسی ترجمه شده است بوسیله این ماشینهای تازه روزی پانزده لوله تفنگ هنری مارتینی مکملاً میشود از کارخانه بیرون آورد و در صورت لزوم تعداد آنها میتوان بالمضاعف کرد اگرچه ماشینها فقط بجهت ساختن تفنگهای هنری مارتینی استعمال می شود ولی اسباب خراطی و ثقبی و پیچ سازی این ماشینها را بجهت ساختن تفنگهای سنیفور در تفنگی که چند گلوله میخورد و سائر تفنگها می شود بکار انداخت یعنی در عوض انها بعضی آلات تازه بگذارند مثل اینکه در ضرابخانه مسکوکات طلا و نقره را بهر اندازه که بخواهند در همان ماشین سکه ها را نموده میتوانند بسازند در باب دستگاههای بخار و دیگ بخار و کارخانجات آهنگری و توپ سازی چنانچه قبلاً بیان نمودم پیش از رواج ماشین توپها را بدست میساختند و دستگاههای بخار که اول ابتیاع نمودم دستگاههای کوچک بود که بهر کجا میخواستند حمل و نقل مینمودند بجهت اینها دیگهای