Page image — the source of record
Machine transcription
فصل چهارم
تعلیمات زمانشاه
از شخص زمانشاه ماننداعلیحضرت احمدشاه ـ تیمورشاه ـ شاه شجاع ـ شهزاده نادر بن تیمورشاه ـ شهزاده عبدالرزاق ـ شهزاده نادر بن شاه شجاع آثار منظوم تا هنوز بدست نیامده ولی بطوریکه افراد دانش پژوه خاندان سلطنتی درانی در علوم و ادبیات ذوق نهایت سرشار وفکر بسیار سلیم داشتند جای شك و ریب نیست که این فرد نابغه با آن رشادت وعلوهمت از اثر ارشادات پدر وعادت جبلی فامیلی ومقتضیات تربیت سلطنتی از این اوصاف بزرگ نزلی بهره بوده باشد.
زمانشاه متولد ١١٨٦ هـ ق بلحاظیکه عمر گرانمایه او در ٢٢ سال سلطنت پدرش تماماً در کابل و براءت سپری شد از سائر اخوان وقت تعلیم وتحصیل بیشتر مساعد بود و در اوقات سلطنت نیز که از سن ٢٢ تا ٣٢ وقت گذرانیده موقع تحصیل در علوم و ادبیات زیادتر تر برای وی دست داد .
چنانکه مولوی فیض الله خان قاضی القضاة در وقت وظیفه فضا در دارالسلطنه هرات عهده معلمی شهزاده تیمور را در علوم عربیه داشت سیادت پناه مولوی میر خیر الدین آغا همچنان در دوران سلطنت اعلیحضرت تیمور شاه معلم شهزادگان تیمور شاهی بود واز همان لحاظ استادی اوشان بود که هر دو تن در وقت سلطنت تلامیذ خوديك بعد دیگر به منصب بزرگ قاضی القضاتی نائل شدند. وعلاوتاً مولوی نعمت الله نام نیز در غلوم شرعیه صرف ـ نحو ـ فقه ـ تفسیر وحدیث معلم شهزادگان بود.
شهزاده همایون ـ محمود ـ عباس ـ فیروز ـ کامران ـ سلطان احمد ـ ابوالقاسم بسیار اوقات اوشان در بلاد بعید از دارالسلطنه واسفار سپری شد ولی در هر نقاط معلمین خصوصی برا یشان مقرر بود اما شهزاده شاه زمان ولیعهد و شهزاده شجاع الملك برادر سکه او که به سرهفت سال از همدیگر تفاوت داشتند پیوسته در بار کابل گذرانیده و از حیث اقامت بدارالسلطنه واجتماع علما و ادبا از فیض علم و ادب بهتر از دیگران مستفید شدند وبطوریکه از فضائل ادبی اعلیحضرت شاه شجاع وشهزاده عبدالرزاق بن زمانشاه آثار روشن باقی مانده است احتمال قوی میرود که زمانشاه از جو هر علم وادب عاری نبوده اما تا این ایامی که نگارنده صفحات درة الزمان را روی دست دارم اثری بدست نیاورده ام تا چیزی بنگارم ولی یقین میرود که در اثر تجسس آثاری بوجود آید و بمقام علمی وادبی زمانشاه پی برده خواهد شد اما از متن يك پیام او که بجواب یکی از سران ممالك اجانب بقلم خود نگاشته است قدرت و قریحت این شهر یار را در علم و ادب میتوان تخمین کرد : در قسمت سبورت وریاضت بدنیه چنانکه امروز بسیار طرف اعتنا است زمانشاه را قهرمان این قسمت میتوان شمرد و هر چند امتداد دهیم هیچ مبالغه نخواهد بود که جوانی بسن -٢٠-٢١-٢٢- الی ٣٢ در اسفار بین فاصله پنجاب و هرات چقدر جلادت و صرف مساعی بکار برده است البته تمام مطالب ازین اشارات مفهوم میشود :
گوهر پاك بباید که شود قابل فیض
ورنه هر سنگ وگلی لؤلؤ ولالا نشود
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.