{"book":"adl0964","page":59,"text":"فصل چهارم\nتعلیمات زمانشاه\nاز شخص زمانشاه ماننداعلیحضرت احمدشاه ـ تیمورشاه ـ شاه شجاع ـ شهزاده نادر بن تیمورشاه ـ شهزاده عبدالرزاق ـ شهزاده نادر بن شاه شجاع آثار منظوم تا هنوز بدست نیامده ولی بطوریکه افراد دانش پژوه خاندان سلطنتی درانی در علوم و ادبیات ذوق نهایت سرشار وفکر بسیار سلیم داشتند جای شك و ریب نیست که این فرد نابغه با آن رشادت وعلوهمت از اثر ارشادات پدر وعادت جبلی فامیلی ومقتضیات تربیت سلطنتی از این اوصاف بزرگ نزلی بهره بوده باشد.\nزمانشاه متولد ١١٨٦ هـ ق بلحاظیکه عمر گرانمایه او در ٢٢ سال سلطنت پدرش تماماً در کابل و براءت سپری شد از سائر اخوان وقت تعلیم وتحصیل بیشتر مساعد بود و در اوقات سلطنت نیز که از سن ٢٢ تا ٣٢ وقت گذرانیده موقع تحصیل در علوم و ادبیات زیادتر تر برای وی دست داد .\nچنانکه مولوی فیض الله خان قاضی القضاة در وقت وظیفه فضا در دارالسلطنه هرات عهده معلمی شهزاده تیمور را در علوم عربیه داشت سیادت پناه مولوی میر خیر الدین آغا همچنان در دوران سلطنت اعلیحضرت تیمور شاه معلم شهزادگان تیمور شاهی بود واز همان لحاظ استادی اوشان بود که هر دو تن در وقت سلطنت تلامیذ خوديك بعد دیگر به منصب بزرگ قاضی القضاتی نائل شدند. وعلاوتاً مولوی نعمت الله نام نیز در غلوم شرعیه صرف ـ نحو ـ فقه ـ تفسیر وحدیث معلم شهزادگان بود.\nشهزاده همایون ـ محمود ـ عباس ـ فیروز ـ کامران ـ سلطان احمد ـ ابوالقاسم بسیار اوقات اوشان در بلاد بعید از دارالسلطنه واسفار سپری شد ولی در هر نقاط معلمین خصوصی برا یشان مقرر بود اما شهزاده شاه زمان ولیعهد و شهزاده شجاع الملك برادر سکه او که به سرهفت سال از همدیگر تفاوت داشتند پیوسته در بار کابل گذرانیده و از حیث اقامت بدارالسلطنه واجتماع علما و ادبا از فیض علم و ادب بهتر از دیگران مستفید شدند وبطوریکه از فضائل ادبی اعلیحضرت شاه شجاع وشهزاده عبدالرزاق بن زمانشاه آثار روشن باقی مانده است احتمال قوی میرود که زمانشاه از جو هر علم وادب عاری نبوده اما تا این ایامی که نگارنده صفحات درة الزمان را روی دست دارم اثری بدست نیاورده ام تا چیزی بنگارم ولی یقین میرود که در اثر تجسس آثاری بوجود آید و بمقام علمی وادبی زمانشاه پی برده خواهد شد اما از متن يك پیام او که بجواب یکی از سران ممالك اجانب بقلم خود نگاشته است قدرت و قریحت این شهر یار را در علم و ادب میتوان تخمین کرد : در قسمت سبورت وریاضت بدنیه چنانکه امروز بسیار طرف اعتنا است زمانشاه را قهرمان این قسمت میتوان شمرد و هر چند امتداد دهیم هیچ مبالغه نخواهد بود که جوانی بسن -٢٠-٢١-٢٢- الی ٣٢ در اسفار بین فاصله پنجاب و هرات چقدر جلادت و صرف مساعی بکار برده است البته تمام مطالب ازین اشارات مفهوم میشود :\nگوهر پاك بباید که شود قابل فیض\nورنه هر سنگ وگلی لؤلؤ ولالا نشود","chars":2353,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0964/00059.jpg","first_page":1,"last_page":700,"title":"Durrat al-zamān fī tārīkh Shāh Zamān درت الزمان فى تاريخ شاه زمان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0964/59","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0964/canvas/59","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0964/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0964_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}