Page 50

فصل دوم مادر زمانشاه ((مهذب شیخه مهذب زامن نیزوی)) عبارت فوق در مردم مهذب قندهار مثلی است معروف و خیلی پر معنی - یعنی مادر مهذب فرزند مهذب می‌زاید چون ولد بمقتضای وراثت بفحوای «کل شیء یرجع الی اصله» خواص والدین را بر می‌دارد و تهذیب تربیت فامیل و نتایج افکار پدر و مادر برای پسر بیش از همه چیز مؤثر است مادر زمانشاه (فرمانفرمای اثاثیة عصر زمانشاه) قوم یوسف زائی اسم محترمة ایشان (نواب فاطمه بیگم) از ان عالیه معالیه صفات دو فرزند هنرمند و دولتمند هوشمند یکی شهزاده شاه زمان و دیگری شهزاده شجاع الملك بوجود آمدند. ذات عالیه مخدره زمان در سال ۱۱۸۴ ه ق بعقد ازدواج اعلیحضرت تیمورشاه درانی در سلك ازواج محترمات درآورده شد یعنی در زمانی که اعلیحضرت احمدشاه غازی حیات داشت شهزاده تیمور درانی بعقد ازدواج آن محترمه که دختر بزرگترین شخصیت قوم یوسف زائی بود پرداخت اسم پدر محترم مخدرة زمان نواب فاطمه بیگم درانی دریافت نشد و همچنان درك خصوصیات دیگری نیز که متعلق باین مناکحت باشد موفق نشدیم تا از مآخذ معتبر معلوم کنیم ولی از شرف مزاوجت شهنشاه درانی تیمورشاهی معلوم گردید که از نجیب زادگان و مقتدران طایفة یوسف زائی مقیم دارالمرز پشاور بوده و بمصهریت شهنشاه درانی افتخار حاصل کرده است. مادر زمانشاه با وصف بزرگی و بزرگ زادگی چون پروردهٔ سرایردة تیمورشاهی و پیرو اوضاع شریفه و خیالات عالیه اهالی حرم محترم احمدشاهی بود و علی الخصوص موقعی که سومین امیر اطوراغان از فرزندان این محترمه باشغال تاج و تخت خسروی بر مسند سنیه سلطنت کبرای جانشینی تیمورشاه درانی انتخاب شد نواب فاطمه بیگم درانی در امور مهم سلطنتی زمانشاه فرزندش مانند يك تن از بزرگترین افراد سیاسی دودمان سلطنتی حق حکمرانی و صلاحیت کارروائی و اختیار کامروائی حاصل کرد و به بعضی کارها ئی که اگر در امور سلطنت بیرون از حدصلاحیت او می‌بود اجرا بحکمفرما ئی را به یکی از مهمترین ارکان معظم سلطنت ارجاع میداشت و چون شخص با عفت و صاحب عاطفت بردکار پردازان سریر سلطنت خاقانی و اعضادربارشاهنشاهی باستان وی روی ارادت داشتند و از ان عالیه در موقع جرائم خویش استشفاع میکردند چنانچه برقراری شهزاده سلطان محمود به دارالسلطنة هرات و مزاوجت دختر زمانشاه باشهزاده محمد کامران و مزاوجت شهزاده قیصر با دختر شهزاده سلطان محمود در قندهار از نتایج نظریات خیرخواهانه او بود و تقرر شهزاده قیصر بحکومت قندهار در عهد شاه شجاع وسائر فقرات دیگر نیز از وسائط و وسائط همین محترمه صورت انجام یافته است و از نیکوترین آثاری که بمهر آن ذات رفیعه صفات مادر اعلیحضرت زمانشاه بدست داریم تمام مراتب علویت