Page 495

(٣٤٣) دو نزد مردم باقی ماند. در عصر سلطنت اعلیحضرت محمود شاه وقتی که سردار فتح خان بارکزائی وزیر او در ولایت بنون برفت بنام بقایای مالیات چند ساله يك لك روپیه بالای اهالی حواله کرد . بعد از هزیمت وی پردل خان بارکزائی از طرف سلطنت اعلیحضرت محمودشاه درانی بدانصوب بحيث حاکم و مستاجر مالیات مامور شد و بر حسب مقررات گذشته رفتار میکرد (ص ٥٢٠ حیات افغانی) صادرات افغانستان در عصر سلطنت زمانشاه درانی سرجان مالكم در مکتوبات خویش بعنوان هانری دنداس رئیس سازمان نظارت کمپنی هند شرقی راجع باشیاء صادراتی افغانستان در زمان سلطنت اعلیحضرت زمانشاه غازی این مختصر معلومات داده است : ایران هر ساله از قلمرو اعلیحضرت زمانشاه درا نی نیل ـ شال کشمیری چیت ضخیم مدواو ریو وارد میکند که قیمت آنها در سال بحدود مبلغ معتنا به چهار ملیون روپیه میشود . در مقابل پارچه های اروپائی ساتن ـ مخمل ـ ابریشم ـ گلاباتون ـ الماس ـ یاقوت زمرد ومروارید و پارچه های زرین اصفهانی ـ گلاباتون. پارچه های خشن بارنگ های مختلف ـ زعفران ـ کالای خرازی ـ ابریشم یزدو کاشان و محصولاتی از ابریشم کرمانی صادر میکند که قیمت آن بالغ بر (٣٠) ملیون روپیه میگردد با تفاوت در بدل پول نقد ارسال میشود . آنچه از بخارا و نواحی اوزبک نشین [صفحات شمال مملکت افغانستان] وارد ایران میشود محدود است و بیشتر منحصر به پوست قره قلی سیاهـ نخ وخاکه طلا است که قیمت آنها در سال از پانصد هزار تجاوز نمیکند و در مقابل انواع پارچه های زرین و گلابا تون ـ پوست بره مختلف ـ پارچه های خشن برنگ های مختلف ـ مروارید ـ ابریشم ـ مرجان و انواع شیشه فرستاده میشود و گوید : رخت های مورد احتیاج ایران بیشتر از کشور هند می آمد و ایران میتواند تقریباً تمام موادی که از سائر بلاد وارد میکند مثل رخت های اوروپائی که از راه ترکیه و روسیه وارد میشود با شال کشمیری ونیل که از کابل میرسد دریافت نماید از محصول نیل قسمت های شمالی هندستان که از راه کابل و قندهار وارد میشود بیشتر مشتری دارد و امید آینده این ماده يك منبع بزرگ تجارتی بشمار میرود . بقرار حساب های دقیقی که بصحت آن اطمینان دارم قیمت نیلی که از کابل بایران وارد میشود سه ملیون و سی صد روپیه است که دولت آن مجدداً به ترکیه صادر میشود (١) . و تمام مصوف نیل قلمرو زمانشاه درانی وشاه ایران و نواحی ترك كه با ایران هم سرحد است محصولات پنجاب و سواحل سند است و با وجود مخارج گزافی که بواسطهٔ حمل از راه خشکه بر آن افزوده میشود بازار در مقابل ملاحظه ای بفروش میرسد (٢). (١) ص ٣٣-٣٦ نامه های سیاسی سفیر بریتانیا ـ ترجمهٔ احمد توکلی (٢) سطر (٣٠ص ٤٠) نامه های سیاسی سفیر بریتانیا " " "