Page 444

«٣٠٧» یوز باشیان خاصه یوز در لفظ ترکی یعنی صد ـ کسی که صد نفر در حکم و اختیار خود میداشت دران عصر یوز باشی مینامیدند . یوزباشیان خاصه کسانی بودند که اشخاص جمعیت ایشان از حیث اسپ و زین و یراق و تفنگ و لباس و جسامت نسبت بسائر افراد جیوش شاهنشاهی امتیاز و حق تقرب در بارگاه شاهنشاهی میداشتند و اگر عدهٔ ایشان را به پولیس ژاندارم در امروز تطبیق کنیم بی مورد نخواهد بود مواجب (معاشات) و مصارف یومی آنها نیز از دیگر لشکریان بیشتر بود ولی افسران آنها کسان عهده برازمی بودند که مطابق نظریات حکومت اسباب و آلات و اسپان سواری و بارگیر خود را تهیه میکردند و در هنگام سفر مرتب و منظم میداشتند و بروی انتظام صد نفر سوار مسلح و مجهز حائز رتبه و مواجب مقرره میگردیدند . در عصر زمانشاه درانی بسیار تر افراد لشکر او اعم از عساکر شاهنشاهی و غیره بیشتر از طرف حکومت ترتیب و تنظیم یافته بود اما از همین سبب بود که مردمان عهده براز بقیام خود کمافی السابق عقیدت داشتند و چون حکومت بر ما نست که خوانین عهده براز توسط نیروی شخصی خود از هیچ نوع چپاول و سوء استفاده دست بردار نیستند کوشش داشت تا آهسته آهسته قطعات عهده براز را بهر نامی که باشد از بین ببرد و جزء لشکر شاهنشاهی قرار دهد و لی این عزم صحیح حکومت انعکاس کرد و مردم چنان پنداشتند که حکام و خوانین رو بزوال اند و حکومت زمانشاه نمی خواهد که خوانین در اطراف شهر اقتدار وزنه و پروپاگندهای معاندان در همین موقع کارگر واقع شد. در همه حال یوز باشیان خاصه اهمیت خود را از حیث نام در هر دو وقت اگر رسمی بوده و اگر ملی از دست نداده و در قطار افسران کوچک این نام پایدار بود . رساله دار یکی از عنوان های معتبر و قدیمی صاحب منصبان عسکری افغانستان رساله دار است و تا سالهای پیشتر شهرت خود را نباخته بود . رساله دار در عصر امیر الطوری درانی شامل قطعات لشکر بوده و در جمله صاحب منصبان عسکری مقام بلند داشت و از سائر کسانیکه باین منصب باشها د تاریخ شناخته شدند یک نفر (گل خان) نام داشت و اعلیحضرت شاه شجاع الملک درانی در روزنامه خود از موصوف در اوقات سفر بری بسمت ولایت سند در رأس قشون یکهزار نفری یاد دهنده گر میشود و از نگارش آن شهریار رتبه و مقام رساله دار باثبات کامل میرسد زیرا عنوانهای عسکری و ملکی در دورهٔ سلاطین درانی از بدو تشکیل تا حال انقراض بعین الفاظ بوده و جزئی تغییراتی پیش نکرده است .