Page image — the source of record
Machine transcription
﴿٢٩٥﴾
مؤظف بسته رسانی و خط بری بود و چاپاریان در انجا اجتماع داشتند آنجا را (چاپار خانه)
یاد میکردند . در کشور عزیز ما قدامت این عنوان را بعضاً بخبران از عصر امیر شیر علی خان
مرحوم احساس کرده اند ولی در فرمان اعلیحضرت احمد شاه غازی شهنشاه کبیر آنچه
در ضمن امور «والدعاء» وعنوان ما بعد در این صفحه کتاب اشارت یافته است قدامت این لفظ
و اداره او را در تشکیلات دارالسلطنتی افغانستان باثبات میرساند.
چاپارخانه مرکزی
وظیفه چاپارخانه را قبلاً اشارت و توضیح کردیم و مجملاً معلومات از ینقرار است که
در عصر سلاطین درانی بسته رسان را [چاپار] و اداره مخابرات و پسته رسانی را [چاپارخانه ]
مینامیدند یعنی در تمام مراکز حکومات وفواصل بلاد چاپار خانه ها موجود بود ونامه
بران و چاپاریان و قاصدان توسط سواری اسپ این وظیفه را اجرا مینمودند و در هر نقطه
عمارتی بنام چاپاره خانه موجود و مشخص بود چنانچه اسناد معتبری را از عصر احمد شاه غازی
که در این باره ملاحظه کرده ام خاطرات خوبی را روشن ساخت و آن چنان بود که اعلیحضرت
احمد شاه درانی دو سال قبل از وفات خویش برای تعمیر چاپارخانه به مقر یعنی آن میرزا علی اکبر
مستاجر الکای غزنین مبلغ پنجاه تومان رپیه پخته از خزینه دیوان اعلی سلطنت تخصیص داده
و بنام مستوفیان دیوان اعلی در پرداخت و کارسازی وجه مذکور هدایت فرموده است .
در ظهر فرمان گل محمد خان قوللر اقا و میرزا هاشم خان و میرزا امان الله خان و میرزا
میر صفی الله خان و میرزا عبد العلی خان مستوفیان و محاسبان دیوان اعلی سلطنت مهر کرده اند.
دیوان مساحت
در قطار عناوین دفاتر عصر زمانشاه غازی دفتری بنام ( دیوان مساحت) وجود داشت و در
عصر شاه شجاع الملك نيز بطور روشن از آن ذکری بعمل می آید وظیفه دیوان مساحت
غرض از معلوم کردن طول شوارع وحدود اراضی مزروعی و تعیین جایگیر حکام ومعززين
واستحصال مالیات بود چنانچه عده جریب کشان و مساحان که در علم هندسه و ریاضی اختصا ص
داشتند با مور مساحت می پرداختند . نواب مظفر خان درانی سه وزائی رکن الدوله در ضمن
معلوماتی که راجع بطول طرق وشوارع وفواصل بلاد امپراطوری درانی از اثر تصویب
انجمن علماء ملتان نگار داده فرستاده است موصوف غرض نگارش تحقیق هیئت مساحان
دارالسلطنه کابل را نیز خواستار شده است و از آن مفهوم میگردد که دیوان مساحت
دارالسلطنه کابل انتظامی داشته است و قراریکه اکبر جها نگیر ممالک هند را به یازده صوبه
تقسیم کرد در عصر او میخواست در هر سال اراضی زراعتی را از قید جریب بگزراند. علماء
صورت اشکال در پیش آورده بالاخره چنین تصویب بعمل آمد که در مرور هرده سال اراضی
متصرفه جریب شود ولی بطوریکه احتیاج مملکتی در هر زمان وجود هیچ اداره را لازم و حتمی
احساس میکند در عصر شهریاران درانی در تشکیلات دیوان اعلی سلطنت شعبه ای بنام دیوان
مساحت متشکل بود. هیئت علماء مدقق ریاضی در ان رسمیت وعضویت داشته اند . مثلا نواب
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.