{"book":"adl0964","page":428,"text":"﴿٢٩٥﴾\nمؤظف بسته رسانی و خط بری بود و چاپاریان در انجا اجتماع داشتند آنجا را (چاپار خانه)\nیاد میکردند . در کشور عزیز ما قدامت این عنوان را بعضاً بخبران از عصر امیر شیر علی خان\nمرحوم احساس کرده اند ولی در فرمان اعلیحضرت احمد شاه غازی شهنشاه کبیر آنچه\nدر ضمن امور «والدعاء» وعنوان ما بعد در این صفحه کتاب اشارت یافته است قدامت این لفظ\nو اداره او را در تشکیلات دارالسلطنتی افغانستان باثبات میرساند.\nچاپارخانه مرکزی\nوظیفه چاپارخانه را قبلاً اشارت و توضیح کردیم و مجملاً معلومات از ینقرار است که\nدر عصر سلاطین درانی بسته رسان را [چاپار] و اداره مخابرات و پسته رسانی را [چاپارخانه ]\nمینامیدند یعنی در تمام مراکز حکومات وفواصل بلاد چاپار خانه ها موجود بود ونامه\nبران و چاپاریان و قاصدان توسط سواری اسپ این وظیفه را اجرا مینمودند و در هر نقطه\nعمارتی بنام چاپاره خانه موجود و مشخص بود چنانچه اسناد معتبری را از عصر احمد شاه غازی\nکه در این باره ملاحظه کرده ام خاطرات خوبی را روشن ساخت و آن چنان بود که اعلیحضرت\nاحمد شاه درانی دو سال قبل از وفات خویش برای تعمیر چاپارخانه به مقر یعنی آن میرزا علی اکبر\nمستاجر الکای غزنین مبلغ پنجاه تومان رپیه پخته از خزینه دیوان اعلی سلطنت تخصیص داده\nو بنام مستوفیان دیوان اعلی در پرداخت و کارسازی وجه مذکور هدایت فرموده است .\nدر ظهر فرمان گل محمد خان قوللر اقا و میرزا هاشم خان و میرزا امان الله خان و میرزا\nمیر صفی الله خان و میرزا عبد العلی خان مستوفیان و محاسبان دیوان اعلی سلطنت مهر کرده اند.\nدیوان مساحت\nدر قطار عناوین دفاتر عصر زمانشاه غازی دفتری بنام ( دیوان مساحت) وجود داشت و در\nعصر شاه شجاع الملك نيز بطور روشن از آن ذکری بعمل می آید وظیفه دیوان مساحت\nغرض از معلوم کردن طول شوارع وحدود اراضی مزروعی و تعیین جایگیر حکام ومعززين\nواستحصال مالیات بود چنانچه عده جریب کشان و مساحان که در علم هندسه و ریاضی اختصا ص\nداشتند با مور مساحت می پرداختند . نواب مظفر خان درانی سه وزائی رکن الدوله در ضمن\nمعلوماتی که راجع بطول طرق وشوارع وفواصل بلاد امپراطوری درانی از اثر تصویب\nانجمن علماء ملتان نگار داده فرستاده است موصوف غرض نگارش تحقیق هیئت مساحان\nدارالسلطنه کابل را نیز خواستار شده است و از آن مفهوم میگردد که دیوان مساحت\nدارالسلطنه کابل انتظامی داشته است و قراریکه اکبر جها نگیر ممالک هند را به یازده صوبه\nتقسیم کرد در عصر او میخواست در هر سال اراضی زراعتی را از قید جریب بگزراند. علماء\nصورت اشکال در پیش آورده بالاخره چنین تصویب بعمل آمد که در مرور هرده سال اراضی\nمتصرفه جریب شود ولی بطوریکه احتیاج مملکتی در هر زمان وجود هیچ اداره را لازم و حتمی\nاحساس میکند در عصر شهریاران درانی در تشکیلات دیوان اعلی سلطنت شعبه ای بنام دیوان\nمساحت متشکل بود. هیئت علماء مدقق ریاضی در ان رسمیت وعضویت داشته اند . مثلا نواب","chars":2433,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0964/00428.jpg","first_page":1,"last_page":700,"title":"Durrat al-zamān fī tārīkh Shāh Zamān درت الزمان فى تاريخ شاه زمان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0964/428","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0964/canvas/428","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0964/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0964_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}