Page image — the source of record
Machine transcription
(٢٤٣)
دیوان اعلی
در عصر زمانشاه
قراریکه مختصر در کتاب تیمورشاه درانی نگاشتیم کلیت دوائر سلطنتی شهریاران
در انی زیر همین عنوان ووجود اداری سلطنت امپراطوری درانی از لحاظ محاسبات
ومعاملات دیوانی بهمین اداره وعنوان تعلق میگیرد .
در زمان سلاطین درانی بعضاً شخص سلطان و اغلب بو کالت مطلق اودیوان بیگی
بر مسند دیوان اعلی تکیه زده امور مهم کشوری را حل وفصل مینمود چنانچه
آزاد بلگرامی که معاصر دوره سلطنت اعلیحضرت احمد شاه غازی است نفوذ
واهمیت مقام دیوان اعلی سلطنت را باین بیت خاتمه میدهد :
مهر بر لب کیرد آزاد از ثنای اغنیا
نیست ارباب دول را بار در دیوان ما
مقصد بیت آن است که سلطان ویا نائب سلطان امراء وکار پردازان و مغز زین
مملکت را در دیوان اعلی سلطنت بار میدادند . سلاطین مغل دیوان اعلی را بعضاً
دیوان خاص (۱) یاد کرده اند .
اعلیحضرت زمانشاه تشکیل سلطنت خود را بارکان اربعه تقسیم نمودواز صورت
تقسیم او اگر چه بین وزراء و امراء ومنشی باشی وضع تخلف وکشاکش ازین باعث رونما شد
مگر در قوه اجرائیه دولت زیبائی بهتر بوجود آورد .
وزارت دیوان اعلی ـ وزارت عسکر ـ وزارت اعظم ـ دیوان رسائل.وزارت دیوان اعلی
وظائف وزارت مالیات_عدلیه_فوائد عامه اقتصادـ دربار گمرك های امروز را
اجرا مینمود . وزارت عسکر امور وزارت حرب وقواء مرکز ومان بیتی عساکر و داخل
وخارج را اجرا مینمود . و زارت اعظم امور وزارت داخله و خارجه امروز
را انجام میداد ـ دیوان رسائل وظائف دار التحریر شاهی و شعبات قلم مخصوص
را انجام میداد .
وز یر دیوان اعلی شخص سردار علم خان فوفلزائی وکیل الدوله عصر سلطنت زمانشاه بودکه
از عصر اعلیحضرت تیمورشاه درانی رتبه بزرگ و کالت مطلق سلطنت دریافته و تا این وقت بعین
منزلت بردوام بود.موصوف علاوه بر عهدۀ نیابت سلطنت زمام اختیار دیوان اعلی را بطور تشریعات
(۱) نگارنده در کتاب تیمور شاه درانی باستناد اقوال تا ریخ نویسان غیر مدقق
دارالتحریر شاهی را دیوان خاص در یافته ام وقتی اسناد موثوق بدست رسید دانستم
که اعلیحضرت تیمور شاه در عصر او بعضاً مانند دیوان خاص دهلی دیوان اعلی را باین
نام معرفی کرده اند و جایگاهی که منشی های حضور در آن اجتماع داشتند دفتر
خاصۀ همایون و دارالانشاء و دیوان انشاء ممالک مینامیدند و همان است که در
عصر زمانشاه بنام دیوان رسائل عنوان یافته است .
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.