Page 30

خوبی نشان نداده ووضع عادلانه را از دست میدهد منکر از نگارش او حقایق بدست می آید و در اثر حکمیت مطالعه کننده - طور جمعی محذوف قرار داده میشود . دپشتنو تاریخ : اثر جناب اترییل قاضی عطاء الله خان سابق وزیر زراعت سرحد که کتابی باین عنوان نگاشته و از زمان هوتکی و سدوزائی و محمدزائی بحث میکند نگارش موصوف از حيث عدم افراط و تفريط و از ینکه تمامی اطلاعات را با تعیین سنوات و مستند باسناد ماخذ صحیح مینگارد قابل احترام است و کتاب مو صوف تازه بطبع رسیده و در شرح احوال شاهان معظم سدو زائی در هیچ قسمت دریغ نکرده و اگر چه مختصر مینگارد ولی هر جمله او مصدر و مولد يك داستان میتواند بشود و در همه موارد بی غرضانه قلم فرسایی کرده وجنبهٔ طرف نداشته و احدی را به تعظیم و تحقیر بی جا یاد نکرده است ازین نقطه نظر اثر مستند او را بیشتر تقدیر و بخوا نندگان محترم معرفی میدارم. خورشید جهان : اثر شیر محمد خان گنداپوری طبع هند نیز از احوال اعلیحضرت احمدشاه و اعلیحضرت تیمورشاه و سردار معظم سردار جهان خان ایوب زا یی پوپلزایی در ان سرزمین بحث میکند و اگرچه تمامی کیفیات متعلقه را مفصل نگاشته است ولی در زمره ماخذ تاریخ معاصر افغا نستان يك ماخذ صحیح قرار داده میشود. مراد از نگارش ومعرفی چند ماخذ فوق این است که مؤرخین گذشته بجز واقعا ت خونین در هیچ قسمت تاریخ التفاتی نکرده اند یعنی شخصی که هر قدر رتبهٔ بزرگ داشته و بخدمات کشوری لا ثا نی بوده اسم ان بکلی حذف شده است و عالمان وفاضلان و صنعتگران ماهر آنوقت را طوری ممکنست شناخت که در یکی از احوال حربی آ نوقت حصه ای داشته باشد و یا از سلسله نوادهای هر يك سراغی شود و الا طوری که گفته شددریافت اسماءرجال قابل قدر و ترتیب تاریخ مدنی ادوار گذشته سلاطین افغانی مشکل است وقصوری که از مؤرخان گذشته بیادگار ایشان میراث مانده است همین عدم اعتنای امور کشوری دوره های سلاطین افغانی است که از تذکار ادوار پر عظمت و افتخار عصر سدو زا یی کمتر علایمی بنظر رسیده است و از آثار پدیدار نظر ایشان استفاده ای نمی تواند بشود. « 1 »