Page 261

فصل (۸) تحصیلات تیمور شاه با وصف آنکه حیات اعلیحضرت تیمور شاه از زمان ولادت الی سال وفاتش علاوه بر امور حکومت هند و هرات و بعده بار گران عهدۀ سلطنت با لشکر کشی ها و معرکه های خونین حیات عسکری و راه پیمائی مصروفیت تامه داشت ولی اعلیحضرت تیمور شاه از فضیلت علم نیز بی بهره نبوده و در هر مسکن و مامنی که قیام داشته است اغلب اوقات خود را به تحصیل علوم شرعیه و ریاضی و ادبیات و غیره [۱] چه از اثر تاکید و توصیه پدر نامورش اعلیحضرت احمد شاه غازی و چه از رسائی فکر خودش از اساتید زبدۀ عصر علوم مروجه و دروس مقتضیه را آموخته و استعداد کافی در علوم عربی و ادبیات زبان پشتو و فارسی حاصل نموده بود چنانچه برادرش شهزاده سلیمان را ملا پیر محمد کاکر در دیباچۀ دیوان خود بنام کان علم یاد کرده است معلوم میگردد که شهزادگان دودمان جلیل سلطنتی سدوزائی همچنان که در امور عسکریت شهرت به سزا حاصل کرده بودند در پهلوی آن از فیض علم و هنر نیز بی بهره و بی خبر نبوده اند ولی از پشکه سائر علوم مروجه امروزه در ان اعصار خوبتر رواج نداشته و وسائل تعلیمی موجوده باین [۱] شاهان ذیشان سدوزائی جغرافیای هند و ایران و افغانستان امروزه را از حیث سیاحت خوبتر از دگر علوم آموخته بودند زیرا که دران آوان مسافرتهای پیایی و سواری اسپ و اقامت در هر منزل به تمام خواص از اوضاع ممالك خود و چنان آگاهی حاصل نموده بودند که زبان علماء جغرافیه عصر ایشان از بیان اظهار خواص و عادات وطنیه خیلی قاصر بوده و صفحات کتب جغرافیه حقائق را نظر به مشاهدات اوشان درین قسمت هرگز تمثیل و ترسیم نمی توانست و ازینکه دران آوان به جز راه کعبۀ المکرمه بغرض ادای فریضۀ حج با دگر قسمت های جهان مراودات سیاسی و اقتصادی نداشته اند مطالعه و تحصیل جغرافیای دنیا بنظر اوشان آنقدر ذی اهمیت نبوده و بلاد هند و ایران و افغانستان امروزه را در سال یکبار توسط سواری اسپ مشاهده میکردند که به جغرافیای آن احتیاجی نداشته اند. «۱۹۷»