Page 293

شعر العجم حصه چهارم ۲۸۸ می افتد - زبان آنها هم بهمین مناسبت همان طور عبارات را بر خویش می راند و در الفاظ آنها سنگینی و وقار و عظمت شهود میگردد - در فقرات آنها جوش و خروش موجود میباشد - در طرز ادائی شان متانت دیده میشود - اثرات این تبدلات مادی بر قصائد و مثنویها نیز افتاد یعنی درین صنف شعر تنزل واقع شد زیرا که یک امر لازمی قصیدهٔ شان و شکوه الفاظ و چستی ترکیب و وقار طرز ادا است و از همین جهت است چون زبان متأخرین زبان غزلیات گردیده بود - در قصائد آنها شان و شکوه دیده نمی باشد - بر مثنوی نیز همین اثرات واقع گردیده از همین اثر و نتایج بوده که از صدی هشتم تاکنون بهزار ها مثنوی ها مرقوم گردیده ولی یکی از ان حیثیت نمایانی را مالک نه شده است - البته آن مثنوی ها که ازین دوره شهرت یافته اند - علی الاکثر مثنویہائی عشقیه بوده که مناسب آن همین قسم زبان بوده است * تشبیهات و استعارات نیز تبدیل گردیده اند - مثلاً اول زلف را با کمند و چوگان تشبیه می دادند و اکنونش با سنبل ، تار نظر ، دام ، خوشه انگور ، رشتهٔ عمر، کفر و غیره تشبیه