Page 145

شعر پنجم حصه چهارم ۱۴۰ مبالغه سرائی را آغاز کرده از حدود اصلی تجاوز می ورزند قدما به همین حدود جائز مبالغه می نمودند، مگر متأخرین که در اصل فطرةً شاعر نبودند، قصداً و ارادهً آرزوی قوی ساختن احساسات خود را نمودند، چون تجربه نداشتند از کجا تا بکجا سر کشیدند و تا بحدی درین مورد افراط کردند، که بهمان اندازه که اظهار یک امر ناممکن را نموده باشند، بهمان مرتبه حسن مبالغه را می پندارند. برای کلام واقعیت اینچنین یک امر ضروریست، که در بسیاری از اسالیب بلاغت تنها بهمین واسطه خوبی و اثر تولید میگردد. که در آن پهلوی واقعیت می باشد، مثلاً آن موقعی را که شاعر مشتبه می باشد بصورت شک و تردد چنین بیان میکند: سه دارد جمال روی تو امشب تماشای دگر یا اینک من می بینمش شهر ز شبهائی دگر درین شعر اقتضای تعریف آن بود، که شاعر بصورت قطعی دعوی میکرد، که حسن معشوق افزوده است، مگر وی اظهار شک کرده میگوید که یا در صنعت ترقی پیوسته و یا در نفس الامر بر حال خود است، لکن بشهر مخصوص خود را بر من افگنده است. چون این سخن زیاده تر