Page 143

شعر العجم حصه چهارم ۱۳۸ و شاعری اینچنین یک بانگ بے اثری گردید، که شعراء دیوانہائے بزرگی از اشعار را می نوشتند، اما از آن احدی مطلع نمی شد - این یک امر ضروری نیست ، هر آن چیزیکه در شعر گفته شود ، باید سرتا پا مبنی بر واقعیت باشد ، بلکه غرض اصلی این است که باید از اثر اصلیت خالی نباشد، مثلاً اگر یک واقعه که در حقیقت بوقوع نه پیوسته باشد ، مگر شاعر کاملاً بر وقوع آن متيقن باشد و این واقعه را در شعر ادا نماید - پس از اثر خالی نخواهد بود - میر انیس میگوید :ے حملہ غضب ہے بازوی شاہ حجاز کا لنگر نہ ٹوٹ جائے زمین کے جہاز کا حاصلش اینکه :- "حمله که از بازوی شاه حجاز واقع شود یک امر مدهش و بزرگی است ، مباد که از اثر آن حمله لنگر جهاز زمین نگسلد" - ظاهراً درین شعر مبالغه است ، زیرا از حمله هیچ انسانی زمین از جائے خویش نمی جنبد ، اما اگر تصور کرده شود ، که این سخن از زبان کدام شخص شنیده می سود ، پس در کلام اثر واقعیت داخل گردیده و مبالغه گفته نمی شود -