Page 212

۲۰۱ بواسطه وجود شخصی نابغه مانند بیز مارک پوشیده شده عقل و درایت واراده ریشلیو نیز جلالت قدر لوئی سیزدهم استور دشت لوئی سیزدهم سلطانی باهوش کارکن شجاع بوده و حقیقتا تمام خصائل پادشاهی را جامع بود با وجود داشتن وزیری مثل ریشلیو هرگز از جزئیات امور غافل نشسته دوره از اختیارات خویش را صرف نظر نمیکرد . بعضی اوقات ریشلیو میگفت که «تسخیر چهار گوشه اطاق کار پادشاه برائے من دشوارتر از پیشرفت تمام میدانهای جنگ روپا است» برائے اجرای کوچکترین کارها ریشلیو تصویب شخص سلطنت با تحصیل مینموده و درین مقصود مجبور بود که دلائل کافی ذکر کرده وجوهات فوائد و مضرات آنرا بشمارد. هر چند که لوئی باطنا محبتی به ریشلیو نداشت ولی چون وجود او را برائے مملکت و بقای قدرت خویش ضرور میدانست هرگز بسخنان دشمنانش وقعی نگذارده و همیشه مدافع او بود. علاوه برین حتی پس از مرگ صدر اعظم (۱۶۴۲) با زمام