Page 92

۸۵ عاری میباشد الفاظ و طرز جوش حقیقی داشته نمی باشد. لہذا از اشعار عشقیه فارسی چنین خیال در قلب پیدا نمی شود که این کلام جذبات دلی یک عاشق است. در فارس در هر مضمون تصنع و کمال مبالغه بکار می برند بر خلاف شاعر عرب که تا بهمان حد میگوید که اصلیت و واقعیت آنرا اجازه میدهد پس کلامش جوش و اثر صداقت می دارد مثلا مجنون میگوید که خیال لیلی هر وقت پیش رویم میباشد بنا برین همیشه در نماز فراموش میکنم که چند رکعت خوانده ام، اگر چه این خیال به نزد شاعر ایرانی یک سخن معمولی بلکه نقص است برای منصب عشق. ولی از اثر و واقعیتش هیچکس انکار نمی توان کرد. مثال دیگر اینکه جمیل میگوید که ارید لانسی ذكرها فكانی تمثل لي ليلي بكل سبيل من فراموشی نمودن لیلی را میخواهم مگر از چار جہت تمثال او بمن جلوه میکند بعض اوقات یک شاعر ایرانی یک ادعای ممکن الوقوع می نماید مگر چون هر کس میداند که او ازین جذبه خالی است پس در دل سامع اثر صداقت پدیدار نمی شود مثلاً سعدی میگوید: حدیث عشق چه داند کسی که در همه عمر به سر نکوفتہ باشد در سرائی را