Page 66

۵۵ عجب این است که حضرت عمر اگر چه بسیار نرمی خراج ترقی که خراج مقرر کردند باز هم عائدی که در عهد او می آمد بعد از و در هیچ عهدی ننماید در عهد فاروق اعظم کرد حضرت عمر ابن عبد العزیز میفرمود لعنت خدا بر حجاج که بسخت در هیچ عهد نکرد نه لیاقت دین داشت و نه از دنیا عمر ابن الخطاب از خراج عراق ده کرور و ۲ لک در هم تحصیل نمود زیاده کرور و پانزده لک حجاج با وجود ظلم و جبر بسیار صرف ۲ کرور و هشت لک تحصیل کرد مامون الرشید که بعدل و انصاف مشهور بود در عهد او نیز خراج عراق از ه کرور و ۸ لک درهم گاهی زیاده نشد. تا جائیکه بما معلوم است حضرت عمر بجز عراق دیگر جائی را پیمائش نکرده بلکه هر جا را بقرار سررشته سابقه او گذاشت طومار و دفتر مالیه هر جا را همانطور که بود ماند تا حدیکه زبان دفتر را نیز بدل نکرد یعنی چنانکه پیش از اسلام دفتر عراق و ایران فارسی و از شام رومی و از مصر قبطی بود در عهد حضرت عمر نیز بهمان قرار ماند مامورین قدیم اداره های خراج را نیز از رومی و فارسی و قبطی هر که بود بر حال گذاشت ولی خطاهای اداره قدیم را اصلاح نمود و در آن