Page 297

۲۸۶ مذکور نیست، انوقت برای فیصله جزئیات ضرور است قیاس شرعی را بروی کار آرند، و از جته این ضرورت همه ائمه اربعه یعنی (ابو حنیفه) و امام مالک، و امام شافعی، و امام احمد حنبل قایل قیاس شده اند و ماخذ کلان مسائل شان قیاس است، اما بنیاد قیاس را نخستین حضرت عمرؓ گذاشته . عموم گمان میکنند که موجد قیاس معاذ ابن جبل است و استدلال شان این است، که وقتیکه آنحضرت معاذ را بیمن می فرستاد ازو استفسار فرمود اگر کدام مسئله پیش تو بیاید چه میکنی، گفت از قرآن مجید جواب میدهم، و اگر در قرآن و حدیث صورت آن مذکور نباشد ”اجتهاد میکنم“ ولی ازین امر استدلال نمیتوان شد باینکه مراد معاذ قیاس بوده باشد زیرا که اجتهاد بر قیاس منحصر نیست ابن حزم و داود ظاهری وغیره بکلی قائل قیاس نیستند حال آنکه درجه اجتهاد دارند و در مسایل شرعیه اجتهاد میکردند، در مسند دارمی بسند مذکور است، که معمول حضرت ابوبکر صدیق بود که هرگاه مسئله پیش میشد، بقرآن مجید رجوع میکرد، اگر در قرآن مجید صورت مسئله مذکور نمیبود،