Page 283

۲۷۲ اگرچه این تحدید بظاهر مستبعد معلوم میشود، چراکه در هزاران صحابه تعداد چهار یا شش نفر مفتی محض خلاف قیاس معلوم میشود، اما حقیقت این است، که بسیار از مسایل اینچنین است، که دران حدیث صحیح، آشکارا و مصرح موجود هست، و حدیث دیگر معارضش هم نیست، درین مسائل محض دانستن احادیث کافیست، بخلاف این بسیار مسائل است که نسبت بآن حکم صریح در احادیث موجود نیست، بلکه بذریعه قواعد استنباط حکم ازان می براید، یا حکم بتصریح شده، اما احادیث دیگر معارض اوست، در اینچنین صور تنها ضرورت باجتهاد و استنباط می افتد، و دراصل نام همین استنباط فقه است، و در صحابه چنین بزرگواران بسیار بودند که مسئله قسم اول را فتوی میدادند، و آنها را مفتی میگفتند، چنانچه تعداد آن به ۲۰ میرسید، اما مسائل قسم دوم را فیصله نمودن کار اشخاصی بود که بانی فن و امام می بودند، و اشخاص این درجه همان شش صحابه بود که ذکرشان پیشتر شد، شاه ولی الله نام این چهار یعنی عمر، علی، ابن مسعود، ابن عباس را گرفته می نویسد.