Page 190

۱۷۹ در معاهده نامه موقان این الفاظ است لامان علی اموالهم وانفسهم وملتهم وشرایعهم یعنی مال جان مذهب شریعت امانت. حضرت عمرؓ اگرچه در اشاعت اسلام بنهایت درجه کوشش میکرد و بلحاظ منصب خلافت همین فرض ذمه او بود اما تا بجائی که بوعظ و پند ممکن بود ورنه همیشه این خیال را اظهار میکرد که برای قبول مذهب هیچ کس مجبور نشود اسننق نام نصرانی غلام او بود که اوراهمیشه برقبول اسلام رغبت میفرمود اما در وقتیکه انکار میکرد فرمود لا اكراه فی الدین. یعنی در مذهب زبر دستی نیست. حقیقتاً نتایجی که از واقعات استنباط می شود اینست که حضرت عمرؓ در حقوق ملکی در بین مسلمان و ذمی تمیز نگذاشته بود اگر مسلمان ذمی را میکشت بیدریغ او را بقصاص میرساند اگر مسلمان با ذمی سخن سخت میگفت مستحق پاداش میشد از ذمیان بدون از جزیه و عشور دیگر هیچ قسم محصول گرفته نمیشد در مقابل آن از مسلمان زکوه میگرفتند که در مقدار از جزیه زیاده بود برعلاوه از مسلمان عشور نیز وصول میکرد البته مقدار این بمقابله ذمی با کم بود از بیت المال که والنیط بخانه نشسته تنخواه میخورد همسری مسلمان وذمی با