Page 881

صفحه ٦ (شمارۀ ٤٨) (جلد پنجم) فی الوقت فرانسه در جنوب شرقی به مستملكه های شان توافق نمودند ، بريطانيا در ملا یا همچنان رفتار کرد . و سيام از آن اشیائی که به سیادت شان مصادمه میکرد نجات یافت اگر چه مساحت آن از ماقبل تقلیل یافته بود وسائر مناطق هند بریتانوی وهند هولاند از نظام نیابتی تمتع گرفته می روند دزغای هند از محبس بر آمده بسوی لندن عازم شده در آنجا وزرأ شاهی استقبال شان را نموده اند بعد از مذاکره شان به خلاف ورزي قانون به معاودت محبس راضي شدند . افغانستان قبل از سی سال آرامگاه انظار انگليس و ايران میدان منازعات روس وانگليس، وسر زمین عرب تحت سيادت عثمانی ها (اما از بعضی جهات تحت سلطه اروپا) بود . امروز تمام این بلاد بتما مها دارای استقلال تامه می باشند ، همچنان مناطق آسیا وسطی در زمان حکومت تزاری شخصیت خودرا از دست داده بود امروز در جمهوریت سویت داراي عضويت است . به اینکه تغییرات عظیمه موجوده که دال بر تقدم اند ملل آسیا را راضی نساخته بلکه آسیا را به اضطراب وقلق آورده گویا تقدم سریع آنها را به بی اطمینانی تزئید بخشیده خصوصاً این امر ناراضی عمومی را در سائر مناطق باعت ننگردیده خاصتاً اغتشاشاتیکه جلوگیری از ئی عند الانفجار متصور نیست مگر بقوه عساکریکه تحت قيادت افسران اروپائی باشد . وقله تنها این امر سرعناد ملل شرقی با فرزندان شعوب سفيد نیست ، این عصبيت که زوال نخواهد شد حتی از کسانیکه بقسم سیاحت ازین بلاد در گذشت باشند . آیا (اصل اساس) درین نهضت تساهل اروپائی ها با شرقی ها است که بعضی حقوق و امتيازاتی را که ایشان رواداشته اند حرص ایشان را شور داده طمع ملل شرق را به هیجان آورده که لا ینقطع در طلب افزایش اند و یا ما غربی ها در قلوب شرقی ها ضعف خود را وانمود ساخته ایم . متليکه ولستوت چر چل می گوید . یا اینکه ژاپون و سویت در آب گل آلود شکار می کنند بغرض قضاوت بر امریکا و اروپا . تمام این سوالات ایجابا جواب می شوند ليکن با این همه به مقر مسئله نمی رسیم . همچنان امکان می رود که این اضطراب منسوب گردد بسوی اقدامات وطنیتی که در وقت شکست دادن جاپان در مکدن بروسیه در آسیا بروز نموده پس دائره آن وقتی مشتعل شد که رئیس ویلسن ١٤ نقطه را در طول وعرض دنیا نشر نمود . غیر از انکه این ایعاز اسباب ثانوی است چه شرقیها از آن قبل نبودند که وزش هوای مخالف حریت را در سیاست اروپائی ها نمی دانستند . الحق که باز گشت تقریر از سال ١٩١٤ الی ١٩١٨ است . حق اینست که برای قلق و اضطرابیکه امروز شرق را سیادت می بخشد اسباب اقتصادي و مدنی است ما شرق ها را مکلف ساختیم تا افکار و نظام صنعتی و ثروتی و تجارتی ما را اتخاذ نمایند در حالیکه آنها این نظام و افکار را به طیب خاطر قبول نمی نمودند نظام اقتصادی ما تنها در جاپان اصلاحات نموده همین جاپان است که در مدنیت اروپا تنها او را پیرو می بیند لیکن بدون اینکه سيادت تقلیدی اروپا بر او شاق باشد جاپان این نظام را بلا تکلیف از طرف اروپائی ها در وطن خود تطبیق داد ليکن به استثنا ژاپون در اقطار آسیا اقوام را معنتاً به قبول معاهدات (مودت و تجارت) و ضمناً برای سلطه و نفوذ خود از جهت امتیازات و امتداد خطوط آهن و شوارع عمومی تکلیف دادیم. و اما استدلال میکردیم بر اینکه ترقیات آسيا بما معلوم نبود مگر به این وسائل یا اینکه شرقی ها جواباً بگویند که ما ذاتاً فکر نمودیم و میل کردیم حالا نکه این منافع مادی را که ما بایشان داده ایم از ما خواهش نه نموده بودند متليکه دپلومات و کمیسون های دریایی ورجال بانک ها و نماینده های تجار متفقین جوهر مسئله که می باید سوکوزی کنیم آن را این است که مدنیت قدیم شرقی ها به تمام معانی ضد مدنیت مادی غربی ما است پس شرقیها دارای غرض و مقاصد