Page 860

(شماره ٤٦ و ٤٧) جلد پنجم (بقیه از صفحه ٤) چاوپي محفل که برای گذاردن نماز جمعه ترتیبات گرفته شده بود آذان نماز جمعه گفته شد اعلیحضرت ، با حاضرین بالطرف حرکت نموده به ادای نماز مشغول شدند بعد از فراغ نماز اعلیحضرت و تمام مدعوین در سالونیکه طعام های متنوعه تهیه و ترتیب شده بود تشریف برده بصرف طعام مشغول شدند ـ در وسط صف اول ذات همایونی و جناب والا حضرت صدر اعظم صاحب م ـ دو طرف شان ملکان و زارعین و فلاحین نشسته دردیگر صفوف را باق ذوات مدعوین تشکیل داده بودند . درضمن خوردن طعام ذات ملوکانه با زارعین و فلاحین مذکور از ترقيات عصريه دنيا و پیشرفت های ملل راقیه و اینکه تمام این ترقیات را بخط و فقط علم و معرفت ، اتفاق و اتحاد ، سعی و عمل ، باعث شده است ، مصاحبه میفرمودند . پس از صرف طعام بساعت یکنیم ذات شاهانه از سالون نان خوري خارج شده بطرفیکه موتر سواري همايوني ايستاده بود حرکت فرمودند . ذات شاهانه بطرف موتر خودشان که تقریباً بیست متر دور بود ، براه افتادند درین اثنا جناب وزیر صاحب تجارت را مخاطب ساخته فرمودند : ـ « وزیر صاحب ! امروز من خیلی خوش گذشت ، این خوشی من دو جهت دارد اول سبب خوشي من همین است که حکومت و ملت را باهم متحد ومتفق و اهالي را شاد و خندان می بینم ، دوم حسن تجاويز واجرا آت شما » وزیر صاحب تجارت شکر نموده عرض کرد « که این همه نتیجه حسن نيت وتوجه شبانروزي ذات شاهانه است ، ما تنها این قدر کرده ایم که افکار اعلیحضرت را تعقیب نموده ایم سپس ، ذات همایونی با تمام حضار وداع کرده بموتر خود نشسته بطرف کابل حرکت نمودند ، از طرف نقري نظامي با موزيك مراسم تعظيم وسلامي بجا اورده شد ، جناب مستطاب صدر اعظم صاحب وجناب شهزاده محمد طاهر جان وهيئت محترم کابینه با باقی مدعوین، پس در محفل آمده مشغول صرف شيريني ومصاحبه هاي آزادانه گردیدند ، بساعت دو نیم والاحضرت شهزاده باذوات معیت شان نیز رهسپار کابل شدند ، ساعت ٣ بعد از ظهر بود که والا - تترت - دراعظم صاحب باجبالحسنیه سالار غازی وزیر صاحب حربيه وباقي وزراي عظام نیز در موترهای مخصوص خود شان شسته روانه کابل شدند . اهالي که در بین راه باهم مذاکره می نمودند عبارت از خوش گذشتن این روز وتکرار کردن کلمات همايوني بود ، والحاصل ايندعوت ميلة فليۀ كمي خاتمة یافت . اقتباس از جریده گلشن : صحرا نورد هوا پیما مقایسه تمدن قدیم وجدید دوره و عصری که ما در آن زنده گانی میکنیم موسوم بعصر صحرا نوردی سریع (طی الارض ) و هوا پیمائی است چنانکه می شنوم فلان طياره سيصد الی چهار صد میل را در يك ساعت پرواز نموده وفلان اتومبیل قریب بان مسافت را طی نموده اینگونه پیشرفت و ترقی وسایل نقلیه و ارتباطيه بهترين ضامن تمدن و امتداد آن خواهد بود تمدن قدیم فقط در چند نقطه از نقاط زمین منحصر بود و اگر گاهی از طرف جماعت وحشى يا اقوام غير تمدن بآنها تهاجمی میشد تمدن دنیا بکلی در اثر انقراض تمدن آن نقاط منقرض می گردید و همین علت بود که تمدن رم بواسطه ژرمن ها انقراض یافته و اثر آمدن اسلان و بغداد بواسطه تهاجم مغول و تاتار از بین رفت در هر دو صورت دنیا دچار ظلمات توحش گردیده و مدنیت منحصره آن که در روم و بغداد پا بر جا بود دستخوش فنا شده و بواسطه زوال و مضمحلال تمدن آن دو آثار تمدن از تمام دنیا سپری گردید . اما تمدن فعلی در همه جا ریشه دوانیده و ارتباطات جدیده آنرا پابر جا نموده در معنی دارای اساس متین وغیر قابل امحا عاست چنانکه اگر فرضاً سيل توحش