Page 992

صفحه ۳ سال چهارم شماره ۹ دایمی - . اول آن را ، مانیه تو ، . و دوم آنرا دنیامو ، نیز میگویند . این ما شينها چنانچه بواسطة حركت الكتريك حاصل میکنند همچنان بواسطة الكتريك حركت نيز حاصل میکنند که به این سبب بواسطه این ماشینها هر رقم ماشینها و آلات ها بکار انداخته میشود . مثلا بمجردیکه ماشینهای دنیامو ، و مایه تو یک جریان الكتريكي بگيرد بحرکت آمده هر انقدر آله ها و ماشینهایی را که به آن مربوط باشد بکار می اندازد . بنابرین ترام ریلها ، او قومومبیلها ، لوقوموتیفهای انجنهای ریلها . چرخهای هوائی موتر بوطیها ، اوسقور های زینها و او رو پلانها ، و آسانسورها یعنی جراثقالها ئیکه آدمها را از زیر بطبقه های بلند عمارتهای عالی بالا میکنند و همه نوع جرهای اثقالی که چیزهای بسیار سنگین را بالا کنند ، بادبزنهای جسیمی که والانهای بسیار بزرگ را هوا بدهد ، هر نوع پمپهای بسیار جسیمی که برای آب باشی بحرکت آید ، با ماشینهای زراعت مانند ماشین قولبه کشی ، ماشین درو ، ماشین خرمن کوبی و غیره ، برمه های بزرگ كان شكافي والحاصل هرگونه آلات و ماشینهایی که در خانه ها ، مغازه ها ، کارخانه ها ، معدنها ، فابريكها استعمال میشود . خواه كوچك باشد خواه بزرگ همه کی بواسطة ، محرکهای الكتريك ، بکار می افتند . جریانهایی که برای این ، محرکهای الكتريك ، بکار می افتد و جریانهایی که برای این محرکها لازم باشد . بوقت لزوم آن از آکوموتورها و یا از ديناموها و مانیه توها استحصال وسوق میشود . و این دینامو و مانیه توها بواسطة ماشینهای بخار یا ، توربین ، های آب دور میخورند . در خصوص بکار انداختن ماشینها و آلات را با الكتريك خیلی آسانیها و خوبیها دیده میشود . زیرا برای بکار انداختن هريك ماشینی که انسان آرزو کنند در محرک آن سوق كردن يك جريان الکتریکی کافی دیده میشود . در فابریکها و ماشین خانهایی که با الكتريك بکار انداخته میشوند از تسمه های چرمی دور و دراز ، و زنجيرها و چرخهای دندانه دار ، و از صداهای کوشخراش ، و از تکانهای الم انگیزی که گاه گاهی از ان بظهور می انجامد هیچ اثری دیده نمیشود ، بلكه قوة محركه و وسائط نقليه و توزيعيه و تحويلية أن جملة باسيم اجرا میشود . نقل دادن قوه محرکه را به واسطه های الكتريكيه از يك جا بديكر جا هم بسیار آسانست ، و هم تا بسیار مسافه های دور رسانیدن آن ممکن است . زیرا برای آن بجز تنها دو ماشين « انديكسيون - الديكتين » ، و يك سيمی که از ان ماشین تا بجایی که لازم است کشیده شود بدیگر چیزی حاجت نیست . قوه محرکه که نقل دادن آن لازم است بواسطه يك ماشين اندیکسیون حاصل شده ، به تعبیر دیگر - قوة محركه بجريان الكتريكي تحویل یافته این جریانها بواسطة سيم تا بدیگر ماشین میرسد که در انجا باز جريان الكتريكي بقوة محركه تحویل میابد و به اینصورت قوة محركه از يك ماشين تا بدیگر ماشين بواسطه سیم نقل داده میشود که باین اصول نقل دادن قوه محرکه تا به دوصد بلکه سه صد کیلومتر مسافه ممکن میشود . بنابرین از جریانها و شلاله های آبهای روان که در جاهای بسیار دور هم باشند بکمال سهولت استفاده میشود . در خصوص استفاده از قوه محرکه آبهای جاری و شلاله های قوی از بسیار وقتها سعی و کوشش میشد . اما نسبتی که این چنین شلاله ها و جریانها اکثر در میان کهسارها و جاهای تنها و صحرا موجود میشد راه استفاده از آن خیلی محدود ، و تنها بر آسیابانی منحصر مانده بود . از وقتیکه اختراعات الكتريكيه بمیدان برآمد . قوة محركه بجاهای دور نقل شدن گرفت که عالم مدنیت بسایه آن استفاده های عظیمه از شلاله ها و جریانهای آبهای روان حاصل نموده است روشنی اکثر شهرها ، و بکار انداختن اکثر کارخانه های ممالک متمدنه از سایه همین ماشینهای الكتریك كه بقوت آنها و شلاله ها بکار می افتد بروی کار آمده است . در وقت حاضر در اکثر احوال ماشینهای الکتریک ، بجای ماشینهای بخار قایم کردیده و جریانهای آنها و سقوط شلاله ها جای ، زغال سنگ ، را گرفته است که این مسئله در حيات عالم مدنيت يك تحول و تبدل عظیمی بروی کار آورده است . این است که « کارخانه برقی جبل السراج » از بهر استحصال همین فواید و منافع تأسيس و بنیاد یافته است که اگر ملت صادقة افغانستان همه تن زبان کردند تشکر این لطف و عنایت اعلیحضرت پادشاه ترقی پرور مدنیت کستر خودشان را ادا کرده نمیتوانند . قوت الکتریکی که از کارخانه مذکور بعمل می آید تقریباً از قوت ششهزار اسب بیشتر تخمین شده است . برای بکار انداختن فابریکهای موجوده حاضره و تنويرات شهر ، با صرفيات وضایعاتی که از جبل السراج تا بكابل بعمل آید بیشتر از هزار اسب قوت بکار خواهد رفت که تقریباً چار هزار اسب قوت بدست میماند . ممکن است که اول به اول تمديد يك خط راه آهنی برای بکار انداختن يك ترام ریل برقی از جبل السراج تابکابل از حالا سر رشته و شروع شود . و چون انجنين يك واسطة نقليات بدست آيد بنیاد یافتن دیگر فابریکها در نفس جبل السراج خیلی سهولت پیدا می کند . زیرا اگر فابریکها در نفس جبل السراج ساخته شود ( مثلا بسبب كثرت پنبه که در انفس زمینه زراعت میشود فابریکهای قماشهای نخی ) قوت الکتریک هم ضایع نمیشود ، و هم شهر قلعة السراج را نیز یک رونق و آبادی زیادی حاصل میگردد . ذات شوكتهات اعلیحضرت شهریار مکارم آثار ما اعلیحضرت ه سراج الملة والدين ، ادام الله دولته بالغزو التمكين در خصوص این مؤسسة مفيده شاهانه شان که اهمترین آثار عصر سعادت بار همایونی شان شمرده میشود سعی و اقدام و توجه تمامی مبذول میفرمایند . حتی در هفته گذشته موكب سعادت موهب اعليحضرت شاهانه بجبل السراج تشریف سعادت ردیف را ارزانی فرمود ، و کارهای آنجا را از نظر فیوضات مظهر شاهانه گذارش داده بعد از سه چهار روز واپس عودت فرمودند .