Page image — the source of record
Machine transcription
صحیفه ١٦ سال دوم شماره ١٦
ناموران جهان علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره ١٥ سال دوم )
كمن هدم ركنى ملكة وسط المحلة
سيد القوم الامال حتى نار أوسط ظله
جعلت نار عليهم دار هم كالمضمحله
يعنى : - كمن كه در ميان شهر هلاك كرديد ركن خانمان مرا غلطانيد . كمن سيد ذيشان قوم بود . مرگ بصورت يك آتش سوزانى در ميان يك ابر مطلعى برو رسيد . و با آن آتش عذاب دار و ديارشان مضمحل گرديد .
اسلاف عرب در اول حروف كتابت عربيه را بعده حروف همين شاهان مدين وضع و ترتيب نموده بودند . و بعد از بسيار زمانها ( تخذ ) و ( سطع ) را نيز پيدا كرده به آنها ضم و رديف ساخته حروف القيارا تكميل نمودند كه حروف تخذ و سطع در اصطلاح علم ادب حروف ( روادف ) ازين سبب گفته شده است .
اخت حاذوق : - همشيره حاذوق خارجى ميباشد كه در نظم اشعار صاحبه يد طولا بود . مضامين بسيار غريبه در شعرهايش ديده شده است كه اين يك بيت از و مذكور است :
اقلب عينى فى الفوارس لا ارى حزاة وعينى كالحجاء من النظر
درين بيت چشم خود را به حباب تشبيه داده كه در درياى اشك جولان دارد . الحق كه مضمون براى شمرده ميشود .
اخت المقصص الباهلية : - همشيره مقصص نام مرد دلاور يست كه از قبيله باهله عرب بود . و در هنگام حكومت حضرت ( عبدالله ابن الزبير ) رضى الله عنه بدست جماعت ( فى منند ) بقتل رسيده است . يك دختر شاعر فصيح با كمالى بود كه اين دو بيت از مرتبه ايست كه در حق برادر خود گفته است :
يا طول يومى بالقليب فلم تكن شمس الظهيرة تتقى بحجاب
و مرجع عنك الظنون رأيته ورأيته قبل تأمل المرقاب
در بيت اول از درازى آن روزى كه در ( قليب ) نام موقع بحث مانده كه در ان روز از غم بسيار چنان گمان ميكرد كه هيچ شب نخواهد شد . در بيت دوم به برادر خود خطاب كرده ميگويد كه تو همان بهادرى كه در هر معركه چون در آيى مردمان به انديشه ميشوند كه آيا باز همان مرد ميدان و فا خواهد بود؟
ارجمند بانو بيكم : - در قاموس الاعلام نوشته است كه ارجمند بانو بيگم نام اصلى زوجه ( شاه جهان ) پادشاه است كه دختر وزير آصف خان بود . در سنه ١٠٠٠ هجرى تولد يافته و در سنه ١٠٢١
باقى دارد
( ما بعد از شماره ( ١٥ ) سال دوم )
چايخانه بنوشيم تصور نمائيم : چاى آنرا در چين ميبايم كه آنرا در واپورها يعنى كشتيهاى بخارى بار كرده به بمبئ ، و يا كلكته مى آورند . و از انجا در ريلها انداخته تا به پشاور ميرسانند و از انجا بر شترها و يابوها باز كرده بكابل مى آورند . فنجان آنرا كه ميداند كه از خاك و فايريك كدام ملكها ، و قند آن را از امريكا و اوروپا بچقدر عملها و صنعتها و نقل كردنها تا بدكان سماوار چى رسيده است . كه اگر مخارج و مصارف آنرا با سعيها و كوششهاى ميليونها نفوسى كه در راه استحصال آنها بخرج رفته حساب كنيم حيران ميمانيم كه براى دو پيسه گپ چه چيزها در دنيا ميشود . اين عمليات گوناگون هر يك در جدا جدا ملكهاى دور دست اجرا شده است . پس ميبينيم كه براى يك فنجان چاى كه ما در يك دكان سماوار چى كابل مينوشيم اقوام مختلفه آسيا و امريكا و اوروپا وغيره جملةً كوشش ورزيده اند . و بنا بر قاعدة تقسيم اعمال بعضى زراعت ، و بعضى به فابريك ، و بعضى بكشتى سازى وغيره وغيره كار كرده اند تا نوشيدن آن يك پياله چاى ما را ميسر شده است .
هيچ يكى از قواعد كليه نيست كه از محذور ، و مضرت سالم شده و ايراد گيرى و اعتراض بران نشده باشد . اين است كه قاعده تقسيم اعمال نيز از قرار ذيل اعتراضها را مظهر شده است : بعضى ميگويند كه اصول تقسيم العمال قوة استحصالية اشخاص را كوتاه و محدود ميسازد . يعنى يك شخصى كه قوت و استعداد حاصل كردن بسيار كارها را داشته باشد ، و بقاعدة تقسيم اعمال كار كند تنها بيك نوع و يك رقم كار عادت گرفته مانند يك ماشينى ميشود كه بغير از همان كار دگر هيچ كارى از دستش نمى آيد . و چون از آن كار محروم بماند تا بديگر كار ملكه و مهارت پيدا كند معطل مانده موجب معذوريت و پريشانى اش ميشود . حالا آنكه در مملكتهاى كه از راه مدنيت بسيار پس مانده اند ، باز هم يك دهقان عادتى را مى بينيم كه قلبه را خودش
باقى دارد
اعلان
كتابهاى فارسى — انگریزى — اردو — و رومکهى -- پاشا وغيره براى تسليم ابتدائى بفروش ميرسد .
المشتهر
( بالکرشن دازی سر مدرس مدرسه اهل هنود نمبر ٢ )
در شور بازار کابل
همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چاپ خانهٔ حروفى دار السلطنه کابل طبع گرديد
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.