{"book":"adl0616","page":647,"text":"صحیفه ١٦ سال دوم شماره ١٦\n\nناموران جهان علم ثروت ملل\n\n( ما بعد از شماره ١٥ سال دوم )\nكمن هدم ركنى ملكة وسط المحلة\nسيد القوم الامال حتى نار أوسط ظله\nجعلت نار عليهم دار هم كالمضمحله\nيعنى : - كمن كه در ميان شهر هلاك كرديد ركن خانمان مرا غلطانيد . كمن سيد ذيشان قوم بود . مرگ بصورت يك آتش سوزانى در ميان يك ابر مطلعى برو رسيد . و با آن آتش عذاب دار و ديارشان مضمحل گرديد .\nاسلاف عرب در اول حروف كتابت عربيه را بعده حروف همين شاهان مدين وضع و ترتيب نموده بودند . و بعد از بسيار زمانها ( تخذ ) و ( سطع ) را نيز پيدا كرده به آنها ضم و رديف ساخته حروف القيارا تكميل نمودند كه حروف تخذ و سطع در اصطلاح علم ادب حروف ( روادف ) ازين سبب گفته شده است .\n\nاخت حاذوق : - همشيره حاذوق خارجى ميباشد كه در نظم اشعار صاحبه يد طولا بود . مضامين بسيار غريبه در شعرهايش ديده شده است كه اين يك بيت از و مذكور است :\nاقلب عينى فى الفوارس لا ارى حزاة وعينى كالحجاء من النظر\nدرين بيت چشم خود را به حباب تشبيه داده كه در درياى اشك جولان دارد . الحق كه مضمون براى شمرده ميشود .\n\nاخت المقصص الباهلية : - همشيره مقصص نام مرد دلاور يست كه از قبيله باهله عرب بود . و در هنگام حكومت حضرت ( عبدالله ابن الزبير ) رضى الله عنه بدست جماعت ( فى منند ) بقتل رسيده است . يك دختر شاعر فصيح با كمالى بود كه اين دو بيت از مرتبه ايست كه در حق برادر خود گفته است :\nيا طول يومى بالقليب فلم تكن شمس الظهيرة تتقى بحجاب\nو مرجع عنك الظنون رأيته ورأيته قبل تأمل المرقاب\nدر بيت اول از درازى آن روزى كه در ( قليب ) نام موقع بحث مانده كه در ان روز از غم بسيار چنان گمان ميكرد كه هيچ شب نخواهد شد . در بيت دوم به برادر خود خطاب كرده ميگويد كه تو همان بهادرى كه در هر معركه چون در آيى مردمان به انديشه ميشوند كه آيا باز همان مرد ميدان و فا خواهد بود؟\n\nارجمند بانو بيكم : - در قاموس الاعلام نوشته است كه ارجمند بانو بيگم نام اصلى زوجه ( شاه جهان ) پادشاه است كه دختر وزير آصف خان بود . در سنه ١٠٠٠ هجرى تولد يافته و در سنه ١٠٢١\nباقى دارد\n\n( ما بعد از شماره ( ١٥ ) سال دوم )\nچايخانه بنوشيم تصور نمائيم : چاى آنرا در چين ميبايم كه آنرا در واپورها يعنى كشتيهاى بخارى بار كرده به بمبئ ، و يا كلكته مى آورند . و از انجا در ريلها انداخته تا به پشاور ميرسانند و از انجا بر شترها و يابوها باز كرده بكابل مى آورند . فنجان آنرا كه ميداند كه از خاك و فايريك كدام ملكها ، و قند آن را از امريكا و اوروپا بچقدر عملها و صنعتها و نقل كردنها تا بدكان سماوار چى رسيده است . كه اگر مخارج و مصارف آنرا با سعيها و كوششهاى ميليونها نفوسى كه در راه استحصال آنها بخرج رفته حساب كنيم حيران ميمانيم كه براى دو پيسه گپ چه چيزها در دنيا ميشود . اين عمليات گوناگون هر يك در جدا جدا ملكهاى دور دست اجرا شده است . پس ميبينيم كه براى يك فنجان چاى كه ما در يك دكان سماوار چى كابل مينوشيم اقوام مختلفه آسيا و امريكا و اوروپا وغيره جملةً كوشش ورزيده اند . و بنا بر قاعدة تقسيم اعمال بعضى زراعت ، و بعضى به فابريك ، و بعضى بكشتى سازى وغيره وغيره كار كرده اند تا نوشيدن آن يك پياله چاى ما را ميسر شده است .\nهيچ يكى از قواعد كليه نيست كه از محذور ، و مضرت سالم شده و ايراد گيرى و اعتراض بران نشده باشد . اين است كه قاعده تقسيم اعمال نيز از قرار ذيل اعتراضها را مظهر شده است : بعضى ميگويند كه اصول تقسيم العمال قوة استحصالية اشخاص را كوتاه و محدود ميسازد . يعنى يك شخصى كه قوت و استعداد حاصل كردن بسيار كارها را داشته باشد ، و بقاعدة تقسيم اعمال كار كند تنها بيك نوع و يك رقم كار عادت گرفته مانند يك ماشينى ميشود كه بغير از همان كار دگر هيچ كارى از دستش نمى آيد . و چون از آن كار محروم بماند تا بديگر كار ملكه و مهارت پيدا كند معطل مانده موجب معذوريت و پريشانى اش ميشود . حالا آنكه در مملكتهاى كه از راه مدنيت بسيار پس مانده اند ، باز هم يك دهقان عادتى را مى بينيم كه قلبه را خودش\nباقى دارد\n\nاعلان\nكتابهاى فارسى — انگریزى — اردو — و رومکهى -- پاشا وغيره براى تسليم ابتدائى بفروش ميرسد .\nالمشتهر\n( بالکرشن دازی سر مدرس مدرسه اهل هنود نمبر ٢ )\nدر شور بازار کابل\n\nهمه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته\nمحمود طرزی\n\nدر چاپ خانهٔ حروفى دار السلطنه کابل طبع گرديد","chars":3683,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00647.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/647","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/647","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}