Page image — the source of record
Machine transcription
[Pers-- ( F. O. S. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. شماره ۷
الصحيفه ۴
سال دوم
فهرست مندرجات
کوهستان کابل
ادبیات
بیان هجرت
ناموران زنان جهان
علم ثروت ملل
حالات طرزی صاحب مرحوم
عالم عسکری
اعلان
(کوهستان کAI ( کابل ) که مرکز دولت علیه افغانستان است، تنها عبارت از همین شهر شهیر معروف نی، بلکه بنام (کK. بلستان) يك خطه اختیار جسیمه را مالک است که مهمترین اراضی که این خطه را تشکیل داده اراضی سمت شمال کابل میباشد که آنرا (کوهستان) مینامند. غیر از سمت های جنوب غ-ربی افغانستان که یکدرجه دشت و هموار است دیگر همه این قطعه عبارت از يك شبکه کوهای متسلسل عظیمه میباشد که از غرب بشرق و از شمال بجنوب يك دیگر را تقاطع نموده اند. و آبادیها و شهرها و ولایتها در میان وادیها و دامانهای این شبکه جابجا واقع شده است. بلندترین و بزرگترین کوهای آسیای جبال متسلسله (هیالا) میباشد که این سلسلۀ عظیمه جهت جنوب شرقی قطعه آسیارا بر دو سطح م-ایل عظیمی تفریق نموده که سطح مایل جنوبی آن قطعه وسیعۀ هندوستان را و سطح مایل شمالی آن صحراها و دشتهای بلند ثبت و خطارا تشکیل داده است. بلندترین ذروه های کوهای (هیالا) (اوه رست) نام ذروه ایست که بیست و نه هزار و یکصد قدم یعنی (فوت) بلندی دارد. درین جهت غربی ثبت سلسلۀ کوههای عظیمه (قرونلین) و قره قروم، که از جهت شرق شمال می آید بالسلسلۀ جبال جسیمۀ (هیالایا) که از جهت شرق جنوب آمده است یکجا شده بنام (پامیر) يك رابطۀ جبال را تشکیل میدهند که این رابطه یعنی کرۀ سلسله ها را (بام دنیا) مینامند.
ازین رابطه (بام دنیا - یعنی - پامیر) يك سلسلۀ جسیمۀ دیگری که بنام (هندوکوه) معروف به (هندو کش) میباشد جدا شده یکسر بسوی غرب امتداد کرده میرود. این سلسلۀ (هندوکوه) در حدود ثبت از سلسلۀ (قره قورم) جدا گشته در جهت جنوبی مملکت (پامیر) اولاً در میان (واخان) و (واردستان)، و بعد ازان در میان (بدخشان) و (کافرستان) یکسر بسوی غرب جنوبی دراز شده رفته است. و حوضۀ نهر جیحون را از حوضۀ نهر کابل که در آخر بحوضۀ سند موسوم میشود تفریق میکنند. در جهت شمال ترین کابل باز دو سلسلۀ جسیمۀ دیگری جداشده یکی بنام (کوه بابا) یکسر بسوی غرب امتداد نموده بملک هزاره جات و خود را تا به هرات تعقیب میکنند. و يك سلسلۀ دیگر آن بنام (سفید کوه) یکسر بسوی شرق و شرق جنوبی محدود شده رفته است. بعضی از ذروه های سلسلۀ (هندو کوه) که افغانستان در میان منظومهٔ آن واقع شده تا به هفت هزار و ششصد متر ارتفاع را مالک است.
این منظره منظومهٔ جبال مسلسل افغانستان بسی دره های بسیار ژرف و مهیبی و بسی وادیها و حوضه های سبز و خرم مزروع و معمور لطیفی را در بردارد، مثلا چون یکبار از درهٔ تنك و مخوف (خیبر) به (دکه) نام موضع برانیم تا به درهٔ عجیب و غریب (تنك نارو) خود را در يك وادی بسیار پهنای خیلی دلنشین سبز و خرم می یابیم که از یکطرف با دیوارهای کوههای سرفلك کشیدۀ شلوار وغیره که از شعبه های سفید کوهست و از دیگر طرف با کوههای استوار و کافرستان محاط میباشد و شهر کابل در وسط این وادی مستطیل پهنا مار عیان جریان دارد که منظره های بدیعۀ ابنیه و مزروعات پنبه ویشکر، والفنون وغيره آنها نظرربا میباشند. باز چون از درۀ تنك نارو، و یا درۀ (خورد کابل) برانیم در يك دایرۀ بسیار واسع حوضۀ (کابل) میدرائیم که دار و مدار این حوضه را با کوهای پست و بلند زنجیر آسایی محاطه می بینیم که باز چون از درۀ (گذرگاه) آن برائیم حوضۀ نمونۀ فردوس (چاردهی) و اگر از جهت شمال از درۀ (کوتل خیرخانه) برون شویم خود را در حوضۀ (کوهستان) و (کوهدامن) زمین کابل می یابیم که اصل موضوع بحث ما درینجا عبارت از همین سر زمین دلنشین است.
§
ایالت (کوهدامن) و (کوهستان) کابل عبارت از يك زمین بسیار واسع و فراخ پرمیوه و پردرخت خیلی منبت و کثیر النفوسی میباشد که از جهت شمال بنهر بزرگ (نیلاب) از علاقۀ (ریزه کوهستان) و (تخمیر) تفریق می یابد. از طرف جنوب باز با همین نهر از علاقۀ (کتاب) و از طرف غرب بالسلسلۀ کوههای (هندوکش) و از جهت غرب با کوتلهای (خیرخانه) و (يك لنگه) از علاقۀ (کابل) محدود شده است. تقریباً قدر شصت هفتاد کیلو متر مربع يك زمین دلنشینی ست که آبهای براق و خوشگوار از تلاب سالنك، منك، غوربند و غیره این زمین واسع را آبیاری مینماید. همۀ نفوس کوهستان، و کوهدامن تخمیناً بيك مليون نفوس میرسد. اهالی این جهت بسیار جسور، و توانا، و جنك آور و نشان انداز میباشند. قریه ها و قصبه های بسیار معموری دارد. پنبه، گندم، جو، جواری و غیره از محصولات زمینی، توت، جوز، انواع آلو، سیب، ناك، انگور رقم رقم از محصولات سر
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.