Page image — the source of record
Machine transcription
صفحه ۸
نمبر ۲۳
نظارت معارف عمومیت و تنها به نسبت حال و احوال و اساسات ملکتهای خودشان ساخته میشود، و ازین مثالی سیاح فرانسوی هیچگونه ایراد و اعتراض بر دولت انگلیز وارد نمی آید، بلکه دولت مشار الیها عین کمالات سیاست و کاردانی خود را اینجا رسانیده است. چنانچه در هندوستان نیز همین قاعده و اصول را مرعی داشته. مثلاً برای مسلمانان یا هند و کمپیهای حربیه عالیه که افسران و ارکانهای حرب قابل بدرجه خود انگیزان بیرون آرد موجود نیست. آیا چرا؟ زیرا سیاست شان همچنین اقتضا میکند که که افسر کلان دایماً انگلیز باشد. کذالک در پروگرام مکتب پنجاب از نظیر فلسفه سیاسیه دینیه و علوم تربیته عقلیه و کان شناسی و انجنیری اعلیٰ و غیره چیزهائیکه برای خود منحصر داشته اند دیده نمیشود. بنابر علیه معارف بر دولت بنابر سیاست او احوال طبیعت مملکت شان پروگرام یعنی نصاب مکتبهای مملکت خود را وضع میکنند که از اثر و تطبیق پروگرام مکتبها ئیکه دست را دیگر دولت علینا قبول کرده نمیتواند و اگر بکنند چنان می نماید که یک لباس عاریتی که گاه بسیار تنگ و گاهی بسیار فراخ آید پوشیده، باشد که وجود ازان بجلی استفاده نتواند. در وطن عزیز ما افغانستان قبل از زمان جلوس میامن مأنوس اعلیحضرت پادشاه با دانش و عرفان مهربان ما از مکتبهای فنی اصول جدیده اثری موجود نبود. بیمن معاریف پیرایه سلطنته سفیه شامانه مکتبها به اصول و قواعد جدیده انشا گردید. مکتبهای ابتدائیه در هر سر طرف تأسیس و انتظام یافت که این یک فال خیر عظیم سعادتها و ترقیهای ملک شمرده میشود. و لایتهای اطراف داخل ممالک محروسه نیز تعمیم علم و معرفت احتیاج کلی دارد. ولی هزار افسوس که در اکثر هموطنان عزیز ما هنوز هوس و ذوق تحصیل و تعلم فنون جدیده پیدا نشده و هنوز قدر و قیمت تعلیم و تربیه ثمره های حیات خودشان یعنی اولاد شانرا باموها استدراک ننموده اند. اهالی هر چیز را از حکومت امید و آرزو میکنند حال آنکه یکقدری دست و پا زدن و جهد و زیان خودشان نیز لازم است. مثلاً اگر اهالی قندهار و هرات و بلخ، غزنین، جلال آباد، فایده ها و منفعتهائی که از علم آن دولت را ضمن میرسد بی پرده نمی بینند.
و استقبال اولاد خود را می اندیشیدند هر ولایت مصارف و مخارج یک دو باب مکتب را بر ذمه خودشان گرفته در باب سررشته اساس و بنیاد، و ترتیب و انتظام و اصول و پروگرام این از دولت متبوعه مقدسه خود استمداد و دستور العمل استدعا میکردند هیچ شبهه نیست که دولت در انسباب تجویزات بسیار نافعی اندیشیده میتوانست. قواعد تعمیم معارف و مکاتب تنها بدولت نی بلکه بخود اهالی بیشتر میرسد. هر صاحب اولاد اول چیزیکه در اندیشه بهاناسه ماه تعلیم و تربیه اولاد شان است. هرگاه همین اندیشه خودشانرا بیک صورت مستحسن و منظمی از روی فن بکار آرند و بهمان مخارجی را که در هر سال در راه تربیه و تعلیم اولاد خودشان از پوشاک و تنخواه آخند و خوراک و غیره صرف میکنند، بمعاونت و اتفاق همدیگر جمع آورده برشته و دستور العمل دولتی بر کمیتهای فنی عمل ابتدائی و رشدی صرف نمایند البته که نتیجه های بسیار عالی بهتری خواهد بخشید.
جوارح خارجيه
اجمال سياسی
عالم سیاسی مانند موی زنگی بهم چیده، گویا کره زمین به حرارت مرکزیه خود در اب کنان خود جوش و عطا فرموده، که خونهای شانرا بجوش آورده و حرارت غریزی شانرا چنان قوت و توانائی داده که بمقابل قوت طبیعی جاذبه مرکز یه با وجودیکه احکام ثابته متینه در باب عدم انفکاک موجودات زمین را از زمین وضع نموده، ولی بشریت بدرجه طغیان مینموده که به آن احکام گوش ننهد! با وجودیکه یک پاره آهن یک پارچه چوب، یکمقدار اسرب و غیره چیزهای زمینی اگرچه بمقدار یکنخود و ثقلت هم داشته باشد باز هم بقدر یک لحظه از زمین انفکاک کرده نمیتوانند. حال آنکه بشنو از سیره اجسام معدنیه و نباتیه که ازین الماسی
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.