Page 1520

۳ سال پنجم شماره ۱۱ برای ظاهریش حکمفرما گردیده بود با تمام ذوق و لفت تشریف سعادت ردیف دان شو کلیات اعلیحضرت پادشاه معظم محبوب القلوب مقدس خود را آرزو و انتظار داشت، چنانچه متصل این احوال نابه ساعت ۱۲ ا برون سلاحخانه آواز دلنواز موزیکهٔ عسکری که لارهٔ موزون به هیئت مشحون سلامی بزرگ پادشاهی را نواخت ورود مسعود مسرت احدود نام او را بر همه گان اعلان و اشعار نمود. ذات علویت در جان اعلیحضرت پادشاه بل آگاه معظم ما از دروازه غربی با همه شوکت و احتشام ملوکانه داخل سلاحخانه گردید. عموم حضار برای تکمیل آداب تحیت و سلام و تقدیم مراسم تهنیت و احترام بنابر پولی «ولار» که از طرف جناب وخامت مآب سردار عالی نائب السلطنة صاحب رحمه کان القا و ابلاغ گردید برپاخاسته بعد از ان که مکرراً برد سلام و شرف احوال پرسی و مواقف خسروانه نایل و سزاوار گردانیدند تخت عالی تخت سلطنت بیه افغانیه را بکمال عز و شکوه بوجود ذیجود مراحم نمود سعادت آبود شاهانه خود زیب و افتخار فوق العاده بخشیده جميع اهالی دربار را به نشستن امر و اجازه فرمودند. درین اثنا غازی عسکری سراوس در کان حضور همایونی نیز بر حسب قاعده هر دو طرف سلاحخانه از یکسر تا دیگر سر صف بسته شوکت کردیدند، و چون وقت طعام نیز قریب آمد بود از انرو نفری پیشخدمتهای حضور به تهیه آوردن طعام آغاز نهادند و هنوز نوبت به صف دادن میزهای طعام خوری نرسیده و بلکه بنهاد دستمالهای دست پاک تقسیم و توزیع کردیده بود که ناگاه ذات مراسم دان اعلیحضرت همایون والا عموم را خطاب فرموده گفتند که میخواهم که پیش از آنکه طعام بیاید بشما یک چند سخنی بگویم و هم چون معلوم است که کسانیکه در سمت اخیر سلاحخانه باشند بسبب دوری الفاظ مرا به آسانی و سهولت شنیده نخواهند توانست از انرو همه تان از جایهای خود برخاسته به پیش و نزدیک بیائید؛ بنا بر این امر اولی الامر اعظم خود همه اهالی دربار از شهزادگان عظام و علمای گرام و سایر اهل مناصب ملکی و عسکری و خواتین ذی الاحترام بکمال شوق و شطارت از چوکیهای خودشان برخاسته و در مواجههٔ حضور همایونی صورت یکقوس را باطراف شاهانه ترسیم و تشکیل نمودند ذات مذکوقی صفات پادشاه اسلام پناه حقایق آگاه دقایق نگاه دیانت پناه عدالت آئین اعلیحضرت سراج الملت والدین امیر حبیب الله خان ادام الله دولته الی اخیر الدوران بر موقع عالی سلاحخانه بر آن تخت عالی تخت سلطنت اکمال عظمت و حشمت قصر و موضوع است بیا ایستاده در حالیکه همه حضار بر چهرهٔ ملاحت بار فرخندگی نثار شاهانه شان که از ان انوار ضیابار سعادت و شرافت، و رعب و متانت، و رحم و شفقت، و لطف و مرحمت با همه معانی و اطوار آن متحلی و مترشح بوده چشم انتظار و انظار با وقار دوخته بودند چنین کلام حکمت پیام، و نطق حقیقت انجام آغاز و ابتدا فرمودند: مراد ما از دربار امروزه دو چیز بود، یکی آنکه مدتی بود که شما را ندیده بودم اینست که الحمدلله همه شما را بکمال صحت ملاقات کردم [از طرف عموم دعای سلامتی وجود پادشاه اسلام] و دیگر در ضمن این ملاقات میخواستم که بعضی سخنها را بشما بگویم و شما را به آن بفهمانم. از جنگ عظیم یورپ که امروزه روز بر روی عالم موجود و جار بست هر کسی از ان با خبر است که از مدت یک سال و ۶ ماه به اینطرف بکمال شدت در مابین دولتهای معظمهٔ دنیا دوام دارد. ولی مانند من شمارا از نتایج روزمرهٔ آن بخوبی و درستی وقوف و اطلاعی حاصل نیست و انقدر که من از احوالهای آن خبر دارم شما خیلی کمتر میدانید زیرا برای من ذرایع خبر رسانی بسیاری موجود و برای شما نسبةً مفقود است [صداهای تصدیق] هر چند که هر کس بقدر احوال خود از بعضی نتایج آن که تا کنون بمعرض شهود آمده اند کم و بیشی واقف است ولی از نتیجهٔ قطعیهٔ آن هیچ کسی خبر ندارد. نه یمن و نه بدیگر کسی از ان علمی است بلکه کسانیکه خود را از زعماء این حرب میدانند نیز از فهم و درك نتيجة قطعية آخرين آن عاجز و لاعلمند، مگر چیزی که ظاهر است همین است که افق عالم همه در يك تيرگی کثیفی مستور و مخفی میباشد سه دولت مستقل کوچکی مانند بلجیم، و صرب و مانی نیگرو سراسر از صحیفهٔ وجود و هستی محو و منقرض گشتند و هیچ اثری از انها باقی نماند. و اين يك هم كم و بيش بر هر كس معلوم و اشکار است که درین وقت همه ممالک روی زمین در چه حالی هستند؟ در فرانس چه حال است؟ و روس بچه احوال است؟ در استریا و جرمن صورت واقعات چسانست؟ همچنان در ایران و غیره ممالک چه حال است؟ امروزه روز مملکت ایران مقابر اختلافی که در بین دولت و ملت آن روی نموده رزمگاه روسها و انگلیز ها و جرمنها گشته است که حقیقتاً خیلی شایان عبرت و تأسف يك حالیست [از طرف عموم صداهای تصدیق و اظهار افسوس] و اینهمه فلاکت باعث اختلاف و تفرقهٔ دولت و ملت در ایران پیش آمده و ملت ایران جدا و پادشاه و دولت شان جدا بر ضد همدیگر حرکت می کنند. مدعای ما درینجا ازین نیست که بگویم که در وقت حاضر پادشاه و دولت ایران یکدام طرف میل دارد، و رعیت و ملت آن کدام طرف را تائید می کنند. بلکه اصل مراد و مقصد ما اینست که شما را از اختلاف و تناقضی که در مابین دولت و ملت ایران روی داده واقف و مطلع گردانم دولت و ملت میباید که چنان يك اتفاق و اتحادی بیک دیگر مربوط باشند که جدائی شان از همدیگر غیر متصور و عديم الامكان باشد، و هر دو متفقاً در انفاذ مقاصد و اغراض خود توأم با همدیگر بکوشند و بالاتفاق دین خود و دولت خود را ترقی بخشند [صداهای تصدیق و تحسین] چون مصرع اول این فرد در موقع مناسبت ندارد لهذا از آن صرف نظر نموده تنها مصرع ثانی انرا در خصوص اتفاق دولت و ملت درینجا بطریق مثال می آرم. چون دو نکنند و يك انگشتری و لازمکه ملت و دولت ما نیز مانند دو نگینی که در يك انگشتری باشند با هم مربوط و ملحق باشند در خصوص بیان کردن نتایج وخیمهٔ تفرقه و اختلاف اگر بخواهم برای شماها سی مثالهای عبرت آوری را آورده میتوانم چنانچه بك مثال ساده و بسيط آن قصه همان سه نفر سید و ملا و امی است که باغ یک شخصی خود را انداخت و زرد آلوهای بسیاری از درختهای باغش کنده خوردن مشغول گشتند همانکه صاحب باغ را چشم برین حال افتاد و خود را در مقابلهٔ آنها عاجز و تنها یافت لهذا فكرى انديشيده نزد مهمانان ناخواندهٔ خود آمد و پس از انکه با هر سه نفر بکمال ملاطفت احوال پرسی نموده کیفیت هر یک را بخود معلوم کرد تمام آهستگی و نرمی سید و ملا را مخاطب ساخته گفت که آقا صاحب شما سید و اولاد پیغمبر و بزرگوار يك ذاتی هستید و جناب ملا صاحب! شما هم عالم و باور کن و محترم بوجودی میباشید که هر دوی شما به این فضایل شایان واجب الاحترام اشخاصی هستید. اما میدانم که این امی جاهل که نه از علم و کمال بهره دارد.