Page 1366

صفحه ۵ سال پنجم و بمجردیکه دولت انگلستان دولت روسی را معاون قوه بریه خود ساخت و در اوروبا زنگهای فلاکت و مصیبت نواختن گرفت، انگلستان از نزدیکی و اتفاق روسیه خیال خود با چند فایده و منفعت را در مد نظر گرفته بود، و مقابل آن منفعتهایی که برای آمال و مقاصد روسیه نیز خدمت کنند. یکی ازین منفعتهای متقابل مسئله تقسیم ایران و افغانستان بود و دیگر منفعتی که انگلستان از مقارنت روسیه انتظار داشت آنچند چیز بود : اولاً : - روسیارا گاه استانبول آورده و آشناها را بدست او داده، وفکر و خیالش را سراسر از هندستان پر گردانیده، آرزوی وسعت دادن ملك كيريش را بر ممالك عثمان کشیدن. ثانياً : - خلافت اسلامیه را سراسر از بیخ و بن بر کنده برای مسلمانان هندستان هیچ یکنفوذ معنوی نگذاشتن. ثالثاً : - بالقانها و آسیای عثمان را در مابین خود تقسیم کردن و برخلاف المانيا يك هيئت متفقة حاضر ساختن. رابعاً : - بر مصر سراسر يك مالكيت مستقله حاصل کردن. خامساً : از بصره گرفته همه عراق عرب و عراق عجم را بدست آوردن. سادساً : - يكانه رقيب تجارت و سیاست خود المانیا را از روی دنیا برداشتن. از وقتیکه حکومت مشروطه در عثمانی قایم کردید همه کابینه های عثمانی همین مسلک را پیش گرفتند که با انگلستان خوش گذرانی کنند. مسئله هایی که در مابین عثمان و انگلستان مختلف فيه بود برای حل و فصل کردن آن حکومت عثمانی آنقدر سعی و کوشش ورزید که بر اصلاحات داخلی خود نیز آنرا ترجیح داد. ولی چه فایده که سیراه ادوارد کری، که بشر و كابينة ليبرال بود چنان بك مسالم، عداوت کارانه پیش نگرفته بود که این تشبثات سودمند افتد. نه تنها دل شکنی عثمانی، بلکه اوضاع تا گوار انگلستان هیچ مملکتی در دنیا نگذاشته بود که با انگلستان برهمی و درهمی پیدا نکرده باشد. انگلستان برای حرس محافظة منافع اقتصادیه خود به حریت و استقلال همه ممالك دنیا از زدن يك نيش کینه خود داری نکرده است. فرانسه، پروسیه به هولانده، به اسپانیا به امريكا وغيره وغيره مریدی که از دستش آمده قصور نورزیده است. و ازین است که با وجودیکه عثمانیان خیلی از قبل با انگلستان ابراز دوستی نشان دادند متقابل آن بجز بدی دیگر چیزی ندیدند. و بصورت واضح معلوم کردید که پیشتر و کابینه لیبرال - یعنی سیر ادوار كرى - پوليتيك فدا ساختن عثمانی را به منافع روسيه بك مسلك مستقیمی برای خود گرفته است و در هر قدمی که بر میدارد پیروی همین مطلب از هر حرکات او پدیدار میگردد. در یکوقتی بود که دولت عثمانیه برای انگلستان بسیار لازم بود برای تعطیل کردن حرکات روسیه که یکسر در آسیای وسطی پیش شده میرفت بیکدولت عثمانی احتیاج قطعی موجود بود اما انگلستان دفعه يك رفتاری دیگری را پیش گرفت : - دولت عثمانی را طعمه دهن باز شده آن گرگ کهنه پیخ ساختن، و هندستان را به اینصورت از چنگ حرص و طمع ان رهایی دادن، و منافع سیاسی و اقتصادی المانیا را نیز در شرق قریب بواسطة * يك نظارة علويت منظره * ذات شوكتسيات اعلیحضرت سراج الملة والدين در كوه پرشكوه پغمان مناظر عوالم طبعيه را تماشا میکنند بمعيت شاهانه شان عالیجاه ( احمد شاه خان میر اسپور )